Λόρκα, «Ντουέντε»
[…] Ο Μανουέλ Τόρρες, ένας μεγάλος καλλιτέχνης της Ανδαλουσίας, είπε κάποτε σ’ έναν άλλο τραγουδιστή: «Έχεις φωνή, έχεις στυλ, όμως ποτέ δε θα πετύχεις γιατί δεν έχεις καθόλου ντουέντε».
Σ’ ολόκληρη την Ανδαλουσία, απ’ το βράχο του Χαέν μέχρι τ’ όστρακο του Καντίθ, οι άνθρωποι μιλούν συνέχεια για το ντουέντε· κι όταν φανεί, το ένστικτό τους δεν τους γελάει ποτέ. Το αναγνωρίζουν αμέσως. Ο θαυμάσιος τραγουδιστής του φλαμένκο Ελ Λεμπριχάνο, δημιουργός του ντέμπλα, παραλλαγής του Ανδαλουσιανού κάντε χόντο (βαθιού τραγουδιού) είπε: «Όταν τραγουδώ με ντουέντε κανείς δεν παραβγαίνει μπρος μου!».
Η γριά τσιγγάνα χορεύτρια Λα Μαλένα φώναξε κάποτε ακούγοντας τον Μπραϊλόφσκυ να παίζει ένα κομμάτι του Μπαχ: «Ολέ! Αυτό έχει ντουέντε». Όμως ο Γκλουκ, ο Μπραμς κι ο Νταριύς Μιλώ την έκαναν να βαρεθεί.
Κι ο Μανουέλ Τόρρες, που μες στις φλέβες του τρέχει περισσότερη κουλτούρα απ’ ό,τι σ’ οποιονδήποτε άλλον άνθρωπο που γνώρισα ποτέ, ακούγοντας τον ίδιο τον Ντε Φάλια να παίζει το «Νοκτούρνο ντελ Χενεραλίφε», είπε αυτή τη θαυμαστή κουβέντα: «Ό,τι έχει μαύρους ήχους έχει ντουέντε».
Και δεν υπάρχει μεγαλύτερη αλήθεια. Αυτοί οι «μαύροι ήχοι» είναι το μυστήριο, οι ρίζες που απλώνονται κάτω βαθιά στο πλούσιο χώμα, γνωστό μα κι άγνωστο σε όλους μας, απ’ όπου όμως βγαίνει ό,τι αληθινό έχει να δείξει η τέχνη. […] Έτσι, το ντουέντε είναι μια δύναμη κι όχι μια λειτουργία, μια πάλη κι όχι μια αφηρημένη έννοια.
Άκουσα κάποτε ένα γέρο κιθαρίστα να λέει: «Το ντουέντε δε βρίσκεται στο λαρύγγι. Το ντουέντε ανεβαίνει απ’ τις γυμνές πατούσες των ποδιών». Που σημαίνει πως δεν είναι μια ικανότητα, μα αληθινή μορφή, αίμα, αρχαία κουλτούρα, στιγμή δημιουργίας. Αυτή η «μυστήρια δύναμη που όλοι νιώθουμε και που κανένας φιλόσοφος δεν εξήγησε ποτέ», είναι το ίδιο το πνεύμα της γης.
Είναι το ίδιο εκείνο ντουέντε που φλόγισε κι έκανε στάχτες την καρδιά του Νίτσε που γύρευε τις εξωτερικές του μορφές στη γέφυρα του Ριάλτο και στη μουσική του Μπιζέ, χωρίς ποτέ ν’ αντιληφθεί πως το ντουέντε που κυνηγούσε είχε πηδήσει από μυστηριακούς Έλληνες στους χορευτές του Καντίθ και στη στραγγαλισμένη Διονυσιακή κραυγή του Σιλβέριο σαν τραγουδάει μια σεγγιρίγια. […]
Λόρκα, Φεντερίκο Γκαρθία (2018). Ντουέντε. Ολ. Καράγιωργα, Μτφρ.: Ολυμπία Καράγιωργα. Αθήνα: Βιβλιοπωλείον της «Εστίας», Ι.Δ. Κολλάρου και ΣΙΑΣ Α.Ε. (έκδοση δίχως αρίθμηση σελίδων).