2ο βήμα: Κάνουμε μια υπόθεση
Το να υπάρχουν τόσες πολλές ρακέτες τένις σου φαίνεται ασυνήθιστο, οπότε προσπαθείς να εξηγήσεις ό,τι παρατηρείς, επινοώντας διάφορες υποθέσεις. Μια υπόθεση είναι ότι ο κύριος Χ έχει πολλά παιδιά και όλα παίζουν τένις. Μια δεύτερη υπόθεση είναι ότι η δουλειά του κυρίου Χ είναι να φτιάχνει ρακέτες τένις. Μια τρίτη υπόθεση είναι ότι είναι κλέφτης, που κλέβει ρακέτες τένις.
3ο βήμα: Κάνουμε μια πρόβλεψη
Πώς αποφασίζεις ποια υπόθεση είναι σωστή; Μπορεί να σκεφτείς: αν ο κύριος Χ έχει πολλά παιδιά που παίζουν τένις (η 1η υπόθεση) και τριγυρίσω στο σπίτι ελέγχοντας τα μεγέθη των ρούχων που βρίσκω, τότε θα βρω ρούχα διαφορετικών μεγεθών. Η υπόθεσή σου χρησιμοποιείται για να διατυπώσεις μια σαφή πρόβλεψη για το αποτέλεσμα ενός πειράματος, που εδώ είναι ο έλεγχος των μεγεθών των ρούχων.
4ο βήμα: Συλλογή δεδομένων
Έτσι, διεξάγεις το πείραμα τριγυρίζοντας στο σπίτι και ελέγχοντας τις ντουλάπες, για να συλλέξεις δεδομένα. Μπορεί να βρεις ρούχα διαφορετικών μεγεθών. Αυτό είναι το αποτέλεσμα του πειράματος.
5ο βήμα: Ανάλυση και συμπέρασμα
Σημαίνει αυτό -με απόλυτη βεβαιότητα- ότι ο κύριος Χ έχει τις ρακέτες, επειδή όλα τα παιδιά του παίζουν τένις; Όχι! Δεν μπορούμε ακόμα να αποκλείσουμε το ενδεχόμενο να είναι κατασκευαστής ρακετών ή κλέφτης. Επομένως, εάν το αποτέλεσμα του πειράματος ταιριάζει με την πρόβλεψη που βασίζεται στην υπόθεσή σου, δεν μπορείς να πεις ότι απέδειξες την υπόθεση. Το μόνο που μπορείς να πεις είναι ότι απέτυχες να τη διαψεύσεις. Ωστόσο, αν τριγυρίσεις στο σπίτι και δεν βρεις παιδικά ρούχα, μπορείς να πεις με μεγαλύτερη σιγουριά ότι ο αριθμός των ρακετών στο σπίτι δεν οφείλεται στο ότι ο κύριος Χ έχει πολλά παιδιά που παίζουν τένις. Ωστόσο, αυτό το συμπέρασμα θα ήταν έγκυρο, μόνο εφόσον ίσχυαν κάποιες επιπλέον υποθέσεις, που συνήθως γίνονται χωρίς να τις σκεφτόμαστε ιδιαίτερα, τις θεωρούμε αυτονόητες, όπως, για παράδειγμα, ότι τα παιδιά του κυρίου Χ ζουν στο σπίτι και φορούν ρούχα διαφορετικών μεγεθών. Γενικά, για να απορρίψεις μια υπόθεση, πρέπει να ελέγξεις τις πρόσθετες υποθέσεις, αυτές τις κρυφές παραδοχές που κάνεις και να προσδιορίσεις εάν είναι λογικές.
Βελτίωση υπόθεσης ή πειράματος
2ο βήμα
Φαντάσου ότι έχεις απορρίψει την πρώτη υπόθεση (δεν βρήκες παιδικά ρούχα). Στη συνέχεια θέλεις να ελέγξεις την υπόθεση ότι ο κύριος Χ είναι κλέφτης.
3ο βήμα
Έστω ότι αυτό είναι το σκεπτικό σου: Αν ο κύριος Χ είναι κλέφτης (η υπόθεση) και τριγυρνώ στο σπίτι ελέγχοντας κάθε συρτάρι (το πείραμα), τότε δεν θα βρω αποδείξεις αγοράς για τις ρακέτες του τένις (η πρόβλεψη).
4ο και 5ο βήμα
Ας εξετάσουμε την περίπτωση όπου εκτελείς το πείραμα και δεν βρίσκεις αποδείξεις αγοράς. Σημαίνει αυτό αυτομάτως ότι ο κύριος Χ είναι κλέφτης; Μπορεί να είναι απλώς ένας ανοργάνωτος πατέρας πολλών παιδιών ή ένας πολυάσχολος κατασκευαστής. Ωστόσο, αν βρεις όλες τις αποδείξεις αγοράς, μπορείς να πεις με μεγαλύτερη σιγουριά ότι δεν είναι κλέφτης (αλλά θα μπορούσε ακόμα να είναι κατασκευαστής!). Έτσι, είναι δυνατόν να διαψευστεί (να αποκλειστεί) μια υπόθεση, αλλά δεν είναι δυνατόν να αποδειχθεί μια για πάντα.
6ο και 7ο βήμα
Στο τέλος της έρευνάς σου, μπορεί να μείνεις με μια υπόθεση που «απέτυχες» να διαψεύσεις. Θα έχεις τώρα κάποια εμπιστοσύνη σε αυτή την υπόθεση, ώστε να αρχίσεις να τη δημοσιοποιείς και να τη χρησιμοποιείς για πρακτικές εφαρμογές.
Για σκέψου!
Μπορείς να διατυπώσεις άλλες υποθέσεις, που θα μπορούσαν να δικαιολογήσουν την ύπαρξη πολλών ρακετών του τένις στο σπίτι του κυρίου Χ; Αν είχες τη δυνατότητα, τι πείραμα θα έκανες για να τις ελέγξεις;
Συζήτησε τις ιδέες σου στην τάξη!
Για σκέψου!
Κρυφές παραδοχές που παγιδεύουν τη σκέψη μας Έχω δύο νομίσματα στην τσέπη μου συνολικής αξίας 3€. Αν το ένα από αυτά δεν είναι νόμισμα του 1€, τότε τι νομίσματα έχω στην τσέπη μου;
Το ‘ξερες;
Συνήθως οι μεγαλύτερες πρόοδοι στη φυσική έχουν πραγματοποιηθεί, όταν οι επιστήμονες κατάφεραν να εντοπίσουν παραδοχές που κρύβονταν στις θεωρίες τους και, τελικά, να τις απορρίψουν. Ο Αϊνστάιν κατάφερε να διατυπώσει τη διάσημη θεωρία της σχετικότητας καταρρίπτοντας κρυφές παραδοχές για τις βασικές έννοιες του χώρου και του χρόνου που κάνουμε όλοι μας.