Να μελετήσετε το κείμενο από το βιβλίο Ούτε το όνομά μου (βιβλίο 1ο, κεφ 2. Το μακρύ ταξίδι του γυρισμού) της Τέα Χάλο για πληρέστερη ενημέρωσή σας, σχετικά με τη γενοκτονία των Ποντίων.

Κεφάλαιο: 2

Το μακρύ ταξίδι του γυρισμού


  Δεν είχα καταλάβει ακριβώς τι της είχε συμβεί, εκτός από το ότι η οικογένειά της είχε αναγκαστεί να αφήσει το σπίτι της, κάτω απ ̓ την απειλή των όπλων των Τούρκων. Έκανε μόνο φευγαλέες αναφορές στο χαμό της οικογένειάς της, δεν άνοιγε ποτέ μεγάλη συζήτηση. Αλλά, όταν ήμασταν άτακτα, έλεγε κάπου κάπου: «Μην περιμένετε να φύγω, για να καταλάβετε πόσο με αγαπάτε». Σε ακόμα πιο σπάνιες περιπτώσεις έλεγε: « Τη μητέρα μου την αγαπούσα πιο πολύ και από τη ζωή μου». Μετά, έκλεινε τα μάτια της, για να συγκρατήσει τα δάκρυά της.
  Σε μια από αυτές τις σπάνιες περιπτώσεις, όταν ήμουν ακόμα αρκετά μικρή, υποσχέθηκα ότι θα την πήγαινα πίσω στην Τουρκία μια μέρα για να βρει το σπίτι της. Της έδινα πολλές υποσχέσεις όταν ήμουν παιδί. Της είχα υποσχεθεί ότι θα ζήσει για πάντα και ότι θα της αγόραζα ένα μεγάλο, όμορφο σπίτι μια μέρα γιατί, ακόμα και τότε, ήθελα να της ανταποδώσω την ευτυχία των παιδικών μου χρόνων. Αλλά η υπόθεση της επιστροφής της στην Τουρκία ήταν μια υπόσχεση από εκείνες τις μεγαλόψυχες, καλοπροαίρετες υποσχέσεις που δίνουν τα παιδιά και δεν πραγματοποιούνται ποτέ όσα χρόνια και αν περάσουν. Πέρασαν, πράγματι, πολλά χρόνια μέχρι να καταλάβω ότι ήταν μια υπόσχεση που ήθελα να κρατήσω.
  Όμως, μέχρι το καλοκαίρι του 1989, δεν είχαμε καταφέρει ούτε να εντοπίσουμε το χωριό της μητέρας μου στο χάρτη. Στα χρόνια που πέρασαν, ακόμα και πριν μεγαλώσω αρκετά ώστε να μπορώ να βοηθήσω στις έρευνες, οι προσπάθειες που είχαν καταβληθεί από τις μεγαλύτερες αδελφές μου είχαν όλες καταλήξει σε αποτυχία, λες και οι αναμνήσεις της μητέρας μου δεν ήταν παρά ένα όνειρο. Και οι δικές μου αναζητήσεις στη Δημόσια Βιβλιοθήκη της Νέας Υόρκης, όπου έψαχνα τους χάρτες της Τουρκίας, δεν κατέληγαν πουθενά, ακόμα και όταν οι χάρτες είχαν εκδοθεί στη Γαλλία και στη Βρετανία πριν από τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο. Σε κάθε χάρτη έψαχνα προσεκτικά τα βουνά της οροσειράς του Πόντου, νότια της Μαύρης Θάλασσας, εκεί που βρίσκονταν τα χωριά της μητέρας μου, αλλά δεν έβρισκα καμία αναφορά σε αυτά: τα τρία ελληνικά χωριά που τα έλεγαν Αϊοντόν.
  Γνωρίζαμε ότι μερικά από τα ελληνικά ονόματα των πόλεων και των χωριών είχαν αλλάξει μετά το τέλος του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου, όταν ως στρατηγός Μουσταφά Κεμάλ (που έγινε αργότερα γνωστός ως Ατατούρκ, δηλαδή «Πατέρας των Τούρκων») είχε νικήσει τους αντιπάλους και είχε αναλάβει την διακυβέρνηση της Τουρκίας. […]
  H πιο δραματική, όμως, αλλαγή στην Τουρκία ήταν η σφαγή 1.500.000 Αρμένιων, 750.000 Ασσύριων και 353.000 Πόντιων Ελλήνων, καθώς και οι σκληρές πορείες θανάτου προς την εξορία 1.500.000 Ελλήνων της Τουρκίας. Στις εξουθενωτικές αυτές πορείες θανάτου, αναρίθμητοι άλλοι Πόντιοι έχασαν τη ζωή τους. Κι όλα αυτά την περίοδο 1915-1923. Αυτή η γενοκτονία, που κατ ̓ ευφημισμό μόνο ονομάστηκε «εθνική εκκαθάριση» και «επανεγκατάσταση» αφάνισε τις περισσότερες, αν όχι όλες, τις χριστιανικές μειονότητες στην Τουρκία και σήμανε το τραγικό τέλος της ιστορίας του ποντιακού ελληνισμού στη Μικρά Ασία, μετά από αδιάλειπτη παρουσία 3.000 ετών.
   Τόσα πολλά είχαν αλλάξει τόσο στην Τουρκία όσο και στη ζωή της μητέρας μου από το 1920, τότε που εκείνη, σε ηλικία 10 ετών, αλλά και όλοι οι κάτοικοι των χωριών της αναγκάστηκαν να βαδίζουν προς την εξορία. Είναι πολύ πιθανό να μην θυμόταν και πολύ καθαρά το όνομα του χωριού της ̶ άλλωστε είχαν περάσει 70 χρόνια. Εγώ, πάντως, ουδέποτε αμφισβήτησα το μνημονικό της.
   Σε μια από τις επισκέψεις που έκανα στη μητέρα μου το καλοκαίρι του 1989 ̶ ήταν τότε εβδομήντα εννέα ετών ̶ της πρότεινα να ξεκινήσουμε το ταξίδι για την αναζήτηση του σπιτιού της το συντομότερο δυνατό. Ακόμα δεν γνωρίζαμε πού θα μας οδηγούσαν οι έρευνές μας, ούτε και τι θα βρίσκαμε αν, κατά τύχη, καταφέρναμε να φτάσουμε στον πολυπόθητο προορισμό μας. Είχαμε ακούσει όλες τις συνηθισμένες ιστορίες τρόμου για την Τουρκία, ενώ η μητέρα μου είχε προσωπική εμπειρία της βαναυσότητας που θα μπορούσε να επιδείξει η χώρα αυτή.
  Μετά από ένα σχεδόν αδιόρατο δισταγμό, η μητέρα μου χαμογέλασε.
«Περίμενα μια ζωή», είπε. «Οι βαλίτσες μου είναι έτοιμες».

Πηγή: Τέα Χάλο (Thea Xalo), Ούτε το όνομά μου, (Not even my name). Γενοκτονία και επιβίωση. Μια αληθινή ιστορία του Πόντου, μτφρ. Μαρίνα Φράγκου, 8η έκδ., Γκοβόστη, Αθήνα 2001.