Πληροφοριακό υλικό: Μύθοι, παραμύθια, παροιμίες, γνωμικά

Ανατρέξτε στην Οθόνη Βοήθειας ( ) για να διαβάσετε την εκφώνηση της δραστηριότητας.

α) Να διαβάσετε το παρακάτω κείμενο σχετικά με τα λαϊκά παραμύθια για περισσότερες πληροφορίες.
β) Να ανακαλύψετε, με τη σειρά σας, την ομορφιά όλων των ειδών του λόγου, που αναφέρονται στην αντίστοιχη συστάδα του Ανθολογίου σας, συζητώντας, παράλληλα, και για τον τρόπο που εκφέρονται (δομικές και λεκτικές επιλογές, επαναλήψεις κ.ά.).

  Τα ελληνικά λαϊκά παραμύθια είναι προφορικές αφηγήσεις, προϊόντα της φαντασίας του λαού, που δημιουργήθηκαν και διαδόθηκαν από στόμα σε στόμα σε παλαιότερες εποχές, κατά την παραδοσιακή αγροτοκτηνοτροφική κοινωνία. Πολύ συχνά στα παραμύθια, οι ήρωες και οι ηρωίδες, περνώντας διαδοχικές δοκιμασίες, καταφέρνουν να αντιμετωπίσουν τα εμπόδια, τις προκλήσεις και τους κινδύνους που παρουσιάζονται μπροστά τους. Η έκβαση των παραμυθιών μεταδίδει αξίες, που θα σας βοηθήσουν να ωριμάσετε και να ενταχθείτε αρμονικά στον κόσμο των ενηλίκων. «Και ο μύθος κρύπτει νουν αληθείας» έγραψε ο μεγάλος μας ποιητής Ανδρέας Κάλβος, στην ωδή του «Εις Σάμον».
Και όχι άδικα.
   Τον μύθο είχαν αξιοποιήσει πολύ νωρίς και οι αρχαίοι Έλληνες, για να μιλήσουν μέσα από αυτόν για το μακρινό παρελθόν θεών και ηρώων ή, μέσα από σύμβολα, για την ίδια τη ζωή και τον κόσμο γύρω τους. Κάθε λαός έχει τους δικούς του μύθους και τους δικούς του θρύλους, που θεωρούνται μεταγενέστερα δημιουργήματα από τους μύθους. Πολλοί ειδικοί θεωρούν τους θρύλους ως μία προσπάθεια των λαών να εκφράσουν και να μεταδώσουν με απλό τρόπο κάτι που θεωρούν αληθινό.

   Ιδιαίτερα ενδιαφέρουσες είναι και οι «απλές» ή «σύντομες» μορφές του λαϊκού έντεχνου λόγου, τα αινίγματα και οι παροιμίες. Σύμφωνα με τον Μανόλη Τριανταφυλλίδη:

   Οι παροιμίες είναι λαϊκές φράσεις, που εκφράζουν με λίγα λόγια μια σημαντική αλήθεια. Η αλήθεια αυτή εκφράζεται με μια αλληγορία, δηλαδή με λόγια που έχουν άλλο νόημα από εκείνο που λέμε. Έτσι λέμε: «ο καλός καραβοκύρης στη φουρτούνα φαίνεται» και με τη μεταφορική αυτή φράση, παρμένη από ταξίδι στη θάλασσα, εννοούμε πως ο καλός ο άρχοντας δείχνει την αξιοσύνη του στους δύσκολους καιρούς. Στις παροιμίες φανερώνεται συχνά διάθεση αστεία: «Είπε ο γάιδαρος τον πετεινό κεφάλα».
   Πολλές παροιμίες λέγονται, όπως είναι φυσικό, από τόπο σε τόπο διαφορετικά. Η γλώσσα μας έχει μεγάλο πλούτο από παροιμίες, οι οποίες πλουτίζουν και ομορφαίνουν την ομιλία του λαού και του καθενός που ξέρει να τις μεταχειρίζεται. Ο καθένας μας άλλωστε θυμάται να πη πολλές, και έχει ακούσει ακόμη περισσότερες. Πολλές τους είναι πετυχημένες, επιγραμματικές με την αποφθεγματική τους συντομία, διδαχτικές και πολύτιμες με τη σοφή εμπειρία που κρύβουν.

Πηγή: Μανόλη Α. Τριανταφυλλίδη, Λεξιλογικές ασκήσεις για τη Μέση Παιδεία, Βιβλίο του Μαθητή, Ανατύπωση, Εκδόσεις Ινστιτούτου Νεοελληνικών Σπουδών, Θεσσαλονίκη 1983, σελ. 47.

Σε άλλο σημείο, ο Μανόλης Τριανταφυλλίδης γράφει για τα γνωμικά:

Μαζί με τις παροιμίες αναφέρονται συνήθως και ένα είδος τους που είναι καλύτερα να τα ξεχωρίσωμε με την ονομασία γ ν ω μ ι κ ά. Είναι αυτά λαϊκές φράσεις, γνώμες, που εκφράζουν, συχνά χωρίς εικόνα, μια πραχτική αλήθεια από την πείρα της ζωής και δίνουν συμβουλές και οδηγίες πώς να φερθούμε: «Όσο λιγότερο μιλείς τόσο πιο πολλά ακούς». Άλλα πάλι γνωμικά εκφράζουν αλήθειες θρησκευτικές ή ηθικές: «Ο Θεός είναι ψηλά μα βλέπει χαμηλά» (ό.π., σελ. 51).