Η δραστηριότητα στηρίζεται σε αινίγματα που έχουν καταγραφεί από διάφορους συλλογείς και παρατίθενται ταξινομημένα στο βιβλίο της Χρυσούλας Χατζητάκη - Καψωμένου, Θησαυρός Νεοελληνικών Αινιγμάτων. Τα αινίγματα, που επιλέχθηκαν για τις ανάγκες της συγκεκριμένης δραστηριότητας, είναι ενδεικτικά και έχουν σχέση με το κείμενο στο Ανθολόγιό σας. Αφού διαβάσετε τα αινίγματα, που προέρχονται από διάφορες περιοχές της πατρίδας μας, να προσπαθήσετε να τα λύσετε. Να επιλέξετε για το καθένα μία από τις προτεινόμενες λύσεις.
[Ο τόπος, όπου συναντάται η παραλλαγή κάθε αινίγματος, σημειώνεται σε παρένθεση. Αξίζει να προσέξετε τον ρυθμό των αινιγμάτων, αλλά και τη γλώσσα του καθενός]

1.

Άσπρο είναι το χωράφι και μελαχροινός ο σπόρος, και μιλεί και συντυχαίνει* σαν εκείνον που το σπέρνει. (Μακεδονία)
(* συντυχαίνει: συνομιλεί, συζητά)

Από τις πολλές παραλλαγές στις οποίες συναντάται το αίνιγμα διαβάστε και τις εξής:
Άσπρος κάμπος, μαύρα βούιδα, χαράς στο νιο που τα λαλεί. (Κύθηρα)
Άσπρος κάμπος, μαύρα γίδια, χαράς στο νιο που τα λαλεί. (Αργιθέα Καρδίτσας)
Άσπρο έναι το χωράφι και σαρακιανός* ο σπόρος, όποιος έχει το χωράφι, συντυχαίνει* με το σπόρο. (Χηλή Ευξείνου Πόντου, σημερ. Τουρκία)
(* σαρακιανός: σαρακηνός, μαύρος) (ό.π., σελ. 207)

Επιλέξτε τη σωστή απάντηση:

(α) το χιονισμένο περιβόλι
(β) τα άσπρα μαλλιά
(γ) τα γράμματα στο χαρτί

2.

Άμα βλέπω, δεν το βλέπω και το βλέπω, σαδ δε βλέπω. (Ρόδος) (*σαδ: σαν).

Βλ. και την παραλλαγή του ίδιου:
Όταν βλέπω, δεν το βλέπω, μα το βλέπω, όταν δε βλέπω. (Αργιθέα Καρδίτσας και Αχλαδόκαμπος Αργολίδας)
Για το ίδιο, βλ. και:
Ούλος ο κόσμος το θωρεί, κι ο Θεός δεν το θωρεί. (Νίσυρος)
Με βλέπεις με τα μάτια σου κλειστά, μα, τ’ άνοιξες, σου φεύγω πεταχτά. (Βέροια)
(ό.π., σελ. 422)

Επιλέξτε τη σωστή απάντηση:

(α) τα γυαλιά μυωπίας
(β) το φάντασμα
(γ) το όνειρο

3.

Στον τοίχο με εκρέμασαν ως καταδικασμένο, και η καρδία μου χτυπά ωσάν τον φοβισμένον∙ το άψυχόν μου πρόσωπον συχνά πυκνά κοιτάζουν οι μαθηταί, οι δουλευταί και όσοι κοπιάζουν. (Σκιάθος)

Το ίδιο, ελαφρά παραλλαγμένο: Στον τοίχο με κρεμάσανε ωσάν το δικασμένο, και η καρδία μου κτυπά ωσάν το φοβισμένο∙ το άψυχό μου σώμα μου συχνά-πυκνά κοιτάζουν οι μαθηταί κι οι δουλευταί και όσοι κοπιάζουν. (Τήνος) (ό.π., σελ. 494)

Επιλέξτε τη σωστή απάντηση:

(α) η καραμπίνα
(β) το ρολόι (τοίχου ή κτιρίου)
(γ) το ντουλάπι

4.

Έχω ένα βαρελάκι κι έχει δυο λογιών κρασάκι. (Ζάκυνθος, Χίος, Κέρκυρα κ.ά.).
Βλ. και κάποιες από τις παραλλαγές:
Έχω έναν βαρελόπον κι ε̌χ’ δυών λογιών κρασόπον, τ’ έναν άσπρον, τ’ άλλον κόκκινον. (Κερασούντα Πόντου)
Έχω ένα βαρελούδι κι έχει δυο λογιώ κρασούδι. (Θράκη)

Επιλέξτε τη σωστή απάντηση:

(α) το στόμα
(β) η ταβέρνα
(γ) το αυγό

Πηγή: Χρυσούλα Χατζητάκη - Καψωμένου, Θησαυρός Νεοελληνικών Αινιγμάτων, 3η έκδ., Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, Ηράκλειο 2004.