α) Να υπογραμμίσετε στα ποιήματα που ακολουθούν το τελευταίο
τονισμένο φωνήεν κάθε στίχου και όλους τους ακόλουθους φθόγγους.
Να υπογραμμίσετε, επίσης, τους φθόγγους που βρίσκονται αμέσως
πριν από αυτά τα φωνήεντα και είναι όμοιοι μεταξύ τους. Ποιοι
από τους υπογραμμισμένους φθόγγους ακούγονται ίδιοι, όταν τους
διαβάζετε φωναχτά;
(Παραδείγματα: το «-όδια» στις
λέξεις πόδια / ρόδια∙ το «-λίγο» στις λέξεις
λίγο/ ξετυλίγω. Οι συγκεκριμένοι στίχοι
ομοιοκαταληκτούν μεταξύ τους. Δε μας ενδιαφέρει η ορθογραφία,
αλλά πώς ακούγεται το τέλος κάθε συλλαβής).
Οδυσσέας Ελύτης
Τα Ρω του Έρωτα
1. Αρχή του χρόνου πράσινη
κι αγάπη μου
θαλασσινή
Την κλωστή σου λίγο
λίγο
τραγουδώ και
ξετυλίγω
2. Διαβάζω μέσα στο νερό
το άλφα το βήτα και
το ρω
Τα δυο γυμνά σου πόδια
τους κήπους με τα
ρόδια
3. Σ’ έκανα πουκάμισό μου
σε φορώ και περπατάω
Με το σώμα το μισό μου
στο δικό σου που
κρατάω
4. Σου ’χτισα μια Σαντορίνη
με καμάρες και
πορτιά
Να γυρνάς σαν το λιθρίνι
μες στη δροσερή
φωτιά
5. Θα κλείσω μια, θα κλείσω δυο
την απαλάμη τω χαδιώ
Θα κλείσω δυο θα κλείσω τρεις
την Τύχη κι άμε να
τη βρεις
Πηγή: Οδυσσέας Ελύτης, Τα Ρω του Έρωτα, 3η έκδ.
Ύψιλον/βιβλία, Αθήνα 1986.
β) Να σημειώσετε το ίδιο γράμμα δίπλα στους στίχους που
ομοιοκαταληκτούν μεταξύ τους. (π.χ. α – α, β – β κ.ο.κ.).
Στα ποιήματα 1, 2 και 5 από τη συλλογή
Τα Ρω του Έρωτα του Οδυσσέα Ελύτη (βλ. Ανθολόγιο), το
είδος της ομοιοκαταληξίας είναι ζευγαρωτή και στα
ποιήματα 3 και 4 είναι πλεχτή. Να επιβεβαιώσετε τους
χαρακτηρισμούς αυτούς, παρατηρώντας τη μορφή που έχει καθένα από
τα ακόλουθα είδη ομοιοκαταληξίας:
Ζευγαρωτή
α
α
β
β
Πλεχτή
α
β
α
β
Σταυρωτή
α
β
β
α
Ζευγαροπλεχτή
α
α
β
γ
γ
β
γ) Αφού διαβάσετε όσα παραθέτει ο Θρ. Σταύρου για την
ομοιοκαταληξία, να συζητήσετε στην αναγνωστική σας κοινότητα το
θέμα και εντοπίσετε τις πλούσιες ομοιοκαταληξίες, κατά τη γνώμη
σας, στα πέντε ποιήματα από Τα Ρω του Έρωτα. Να γράψετε
συνεργατικά με τον/την διπλανό/νή σας ένα δικό σας τετράστιχο με
ανάλογες ομοιοκαταληξίες.
Ο Θρασύβουλος Σταύρου
σημειώνει:
«Η ομοιοκαταληξία λογαριάζεται τόσο πιο
πλούσια, όσο πιο διαφορετικές
αναμεταξύ τους είναι οι
λέξεις όπου αυτή βρίσκεται∙ διαφορετικές ετυμολογικά,
σημασιολογικά, μορφολογικά.» (βλ. Θρασύβουλος Σταύρου,
Νεοελληνική μετρική, 2η έκδ. Ινστιτούτον Νεοελληνικών Σπουδών,
Ίδρυμα Μανόλη Τριανταφυλλίδη, Θεσσαλονίκη 1974, σελ. 105).
Ως παραδείγματα, παραθέτει τριάδες λέξεων που
ομοιοκαταληκτούν μεταξύ τους, επισημαίνοντας ότι πλούσια
ομοιοκαταληξία έχουμε μόνο ανάμεσα στη δεύτερη και τρίτη λέξη
κάθε τριάδας.
Παραδείγματα: το μάτι μου – το άτι-μου – του
άτιμου∙ η ώρα-τους – η χώρα- τους – αόρατους∙ κύλησες – μίλησες
– οι βασίλισσες. (ό. π., σελ. 106).
