Οι φωτογραφίες που ακολουθούν προέρχονται από το ΕΚΕΔΙΣΥ. ΕΘΝΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΣΩΣΗΣ ΣΧΟΛΙΚΟΥ ΥΛΙΚΟΥ.
Τα αλληλοδιδακτικά σχολεία Μετά τη δημιουργία του ανεξάρτητου ελληνικού κράτους, ο Ιωάννης Καποδίστριας οργανώνει τα πρωτοβάθμια αλληλοδιδακτικά σχολεία, εκείνα που στη συνέχεια θα ονομαστούν Δημοτικά Σχολεία. Αλληλοδιδακτικά σχολεία λειτουργούν ήδη την εποχή εκείνη στην Αγγλία ή τη Γαλλία και θεωρούνται ιδανικά για να καλύψουν τις ανάγκες της Ελλάδας που έχει πάρα πολλούς μελλοντικούς μαθητές, αλλά ελάχιστους δασκάλους. Πώς να λειτουργούν άραγε; Το Α’ Δημοτικό Καποδιστριακό Σχολείο του Άργους ήταν από τα πρώτα αλληλοδιδακτικά σχολεία και ιδρύθηκε το 1829. Λειτουργεί μέχρι και σήμερα!
Πώς ήταν η αίθουσα του αλληλοδιδακτικού σχολείου; «Ήταν μία και μόνη αίθουσα μεγάλη, ως δεκαπέντε μέτρα στο μάκρος κι εφτά μέτρα πλατιά. Στη μία άκρη της αίθουσας, τη βορεινή, ήταν η έδρα του δασκάλου. Δεν ήταν μικρή και χαμηλή έδρα σαν αυτές που είναι τώρα στα σχολεία. Ήταν μια πραγματική εξέδρα αρκετά ψηλή, που έπιανε όλη σχεδόν τη βορεινή μεριά της αίθουσας, και σ’ αυτήν ανέβαινε κανείς από δυο σκάλες, που υπήρχαν η μία στο δεξιό της μέρος κι η άλλη στο αριστερό». Αχιλλέας Τζάρτζανος (διασκευή) Αφού μελετήσετε την περιγραφή που κάνει ο φιλόλογος και γραμματικός Αχιλλέας Τζάρτζανος για το δικό του αλληλοδιδακτικό σχολείο στον Τύρναβο της Θεσσαλίας, ζωγραφίστε ή σχεδιάστε μια αίθουσα αλληλοδιδακτικού σχολείου.
Πώς γινόταν το μάθημα στο αλληλοδιδακτικό σχολείο; Σε μια αλληλοδιδακτική αίθουσα μπορεί υπήρχαν 100 μαθητές! Η διδασκαλία βασιζόταν περισσότερο στους πρωτόσχολους, δηλαδή τους μεγαλύτερους σε ηλικία μαθητές. Αυτοί δίδασκαν τους μικρότερους, ενώ ο δάσκαλος είχε ρόλο επόπτη. Όπως καταλαβαίνετε, για να λειτουργήσει σωστά αυτό το σύστημα, χρειάζεται απόλυτη πειθαρχία. Έτσι, στις 8 τάξεις, όπου οι μαθητές διδάσκονταν ανάγνωση, γραφή και αριθμητική, η υπακοή στις εντολές των πρωτόσχολων κατά την εξέλιξη του μαθήματος ήταν αδιαπραγμάτευτη.
Οι φρικτές τιμωρίες Αδιαπραγμάτευτες ήταν όμως και οι τιμωρίες τους, όταν οι μαθητές δεν πειθαρχούσαν. Ας δούμε λοιπόν, τι λέει ο Αχιλλέας Τζάρτζανος για την τιμωρία με τον φάλαγγα: «Ο φάλαγγας, για όσους δεν έχουν ακούσει την ιστορία του, ήταν ένα ξύλο χοντρό, ένα κοντάρι ως ένα μέτρο και κάτι μακρύ, με δύο αρκετά μεγάλες τρύπες στη μέση. Στις δύο αυτές τρύπες περνούσαν τα γυμνά πόδια του φταίχτη μαθητή. Δύο απ’ τους μεγαλύτερους μαθητές κρατούσαν με τα δυο τους χέρια τον φάλαγγα απ’ τη μια κι απ’ την άλλη μεριά, ενώ ο δάσκαλος με τη βέργα του έδερνε τον φταίχτη μαθητή στις γυμνές πατούσες! Ο μαθητής, ξαπλωμένος κάτω και με τα πόδια σηκωμένα πάνω έσκουζε γοερά… Αυτός ήταν ο φάλαγγας, ο φόβος και τρόμος των παιδιών». (Διασκευή) Μπορείτε να σκεφτείτε άλλου είδους τιμωρίες που θα μπορούσαν να επιβληθούν σε εκείνα τα παιδιά, ώστε να αποφύγουν την τιμωρία με τον φάλαγγα;
Αντιβασιλεία και Όθωνας Με την άφιξη του βασιλιά Όθωνα, τα θέματα της εκπαίδευσης μπαίνουν σε προτεραιότητα. Η Αντιβασιλεία δημοσιεύει διάταγμα για τη λειτουργία της πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης και επανεκδίδεται ο «Οδηγός της Αλληλοδιδακτικής Μεθόδου» του Ιωάννη Κοκκώνη που έχει αποτελέσει τη βάση της λειτουργίας των αλληλοδιδακτικών σχολείων και κατά την καποδιστριακή περίοδο.
Τα δημοτικά σχολεία Με τον Όθωνα, η πρωτοβάθμια εκπαίδευση περνά στη δικαιοδοσία των Δήμων. Έτσι, τα τετρατάξια αλληλοδιδακτικά σχολεία ονομάζονται «Δημοτικά». Είναι δηλαδή τα σχολεία των Δήμων ή τα σχολεία του λαού, δηλαδή του δήμου. Το Β΄ Δημοτικό σχολείο της Αθήνας, το οποίο λειτουργεί και σήμερα! Πώς λέτε να αισθάνονται οι μαθητές του;
Σχολεία παντού! Κάποια από αυτά τα κτήρια των αλληλοδιδακτικών σχολείων δεν υπάρχουν πια, όπως Το Α΄ Δημοτικό σχολείο Αρρένων της Αθήνας στην οδό Αθηνάς.
Αλληλοδιδακτικά σχολεία που έχουν αλλάξει χρήση Το πρώτο αλληλοδιδακτικό σχολείο στο Ναύπλιο, σήμερα λειτουργεί ως Δημαρχείο. Το Γ΄ Δημοτικό Σχολείο Αρρένων της Αθήνας στο Μαρούσι είναι η σημερινή Πινακοθήκη του Δήμου Αμαρουσίου.
Τα κορίτσια στο σχολείο! Παράλληλα με τη κρατική φροντίδα για την εκπαίδευση -των αγοριών πάντοτε- αναπτύσσεται και η ιδιωτική πρωτοβουλία, καθώς και εκείνη των ξένων ιεραποστολικών αποστολών που στοχεύουν και στην εκπαίδευση των κοριτσιών.
Η Σχολή Χιλλ Η Σχολή Χιλλ ιδρύθηκε ως αλληλοδιδακτικό σχολείο το 1831 για να παρέχει εκπαίδευση στις γυναίκες στην Ελλάδα. Λειτουργεί μέχρι τις μέρες μας ως μεικτό σχολείο. Η σχολή Χιλλ στο κτήριο της οδού Θουκυδίδου σήμερα.
Φιλεκπαιδευτική Εταιρεία Η Φιλεκπαιδευτική Εταιρεία ιδρύεται το 1836. Στόχος της είναι η εκπαίδευση των κοριτσιών, η οποία είναι ανύπαρκτη στο νεοσύστατο ελληνικό κράτος. Το 1837 ιδρύεται και το Αρσάκειο. Είναι ένα σχολείο για κορίτσια, που σήμερα λειτουργεί ως μεικτό σχολείο. Το Αρσάκειο Παρθεναγωγείο στην οδό Πανεπιστημίου, σημερινός χώρος στέγασης του Συμβουλίου Επικρατείας.
Για ποιους λόγους νομίζετε ότι η εκπαίδευση των κοριτσιών ξεκινάει τον 19ο αιώνα μόνο από την ιδιωτική πρωτοβουλία κι όχι από το ελληνικό κράτος; Προκαταλήψεις και παλιές ιδέες Έλλειψη χρημάτων Έλλειψη δασκάλων Έλλειψη κτηρίων