### Δυνάμεις - Κινήσεις - Ψηφιακό Υλικό για Εκπαιδευτικούς
Αρχική | Δυνάμεις με επαφή και από απόσταση | Τριβή | Μπορούμε να αλλάξουμε σχήμα; | Πληροφορίες

Τις δυνάμεις δεν μπορούμε να τις «δούμε». Καταλαβαίνουμε ότι στα σώματα ασκούνται δυνάμεις από τα αποτελέσματά τους, τα οποία μπορεί να είναι: η αλλαγή της κινητικής κατάστασης του σώματος (η αύξηση της ταχύτητάς του, η μείωση της ταχύτητάς του, η αλλαγή της διεύθυνσης της κίνησής του) και η παραμόρφωση του σώματος (προσωρινή ή μόνιμη).

Με τις εναυσματικές εικόνες και με την καθοδήγηση του/της εκπαιδευτικού θα γίνει η εισαγωγή της έννοιας της δύναμης, καθώς έχει γίνει μόνο μια αναφορά στην Α' τάξη για προέννοιες σχετικές με τη δύναμη (σπρώχνω και τραβώ). Οι τρεις ερωτήσεις που συνοδεύουν τις εικόνες έχουν σκοπό να βοηθήσουν τους/τις μαθητές/τριες να παρατηρήσουν τις εικόνες, να προβληματιστούν και να διατυπώσουν τις υποθέσεις και τις απόψεις τους, αναδεικνύοντας τα βιώματά τους, καθώς και τις πιθανές εναλλακτικές αντιλήψεις ή παρανοήσεις τους.

Με την καθοδήγηση του/της εκπαιδευτικού οι μαθητές/τριες θα παρατηρήσουν ότι η δύναμη στο καρότσι από την κοπέλα ασκείται με επαφή, ενώ στις τρίχες της γάτας από το μπαλόνι ασκείται από απόσταση. Η παρατήρηση αυτή θα βοηθήσει στην αντιμετώπιση πιθανής παρανόησης των μαθητών/τριών ότι οι δυνάμεις ασκούνται μόνο με επαφή.

Με την απλή δραστηριότητα κατά την οποία οι μαθητές/τριες φυσάνε ένα κομμάτι χαρτί και παρατηρούν ότι κινείται, γίνεται αναφορά στη δύναμη που ασκεί ο αέρας στο χαρτί και το κινεί και με τη βοήθεια του/της εκπαιδευτικού επισημαίνουν ότι πρόκειται για δύναμη με επαφή (κι ας μην είναι ορατός ο αέρας).

Με αφορμή την εικόνα του δέντρου, θα γίνει αναφορά στον αέρα και στο ότι ασκεί και ο αέρας δύναμη με επαφή. Η διευκρίνιση αυτή θα βοηθήσει στην αντιμετώπιση παρανοήσεων που μπορεί να έχουν οι μαθητές/τριες, ότι δηλαδή δυνάμεις ασκεί μόνο ο άνθρωπος ή ότι ο αέρας δεν ακουμπάει τα σώματα. Αυτό θα χρειαστεί και στον πειραματισμό που ακολουθεί, με τα χαρτάκια, σε περίπτωση που οι μαθητές/τριες επιλέξουν να τα φυσήξουν για να τα κινήσουν.

Παρατηρήσεις για την πειραματική διαδικασία

Πειραματιζόμαστε κι εμείς ασκώντας δυνάμεις!

Οι μαθητές/τριες δοκιμάζουν διάφορους τρόπους για να μετακινήσουν τα χαρτάκια πχ. να τα σπρώξουν με το χέρι, να τα φυσήξουν, να γύρουν το βιβλίο κτλ. και τις καταγράφουν.

Με την καθοδήγηση του/της εκπαιδευτικού γίνεται αναφορά στις δυνάμεις με επαφή που χρησιμοποίησαν οι μαθητές/τριες και τίθεται το ερώτημα αν μπορούν να μετακινήσουν τα χαρτάκια χωρίς να τα ακουμπήσουν.

Στο σημείο αυτό, αφού οι μαθητές/τριες διατυπώσουν τις προτάσεις τους, θα χρειαστεί η καθοδήγηση του/της εκπαιδευτικού και μπορεί να γίνει και αναφορά στην εναυσματική εικόνα με τη γάτα. Τρίβουμε το μπαλόνι σε ένα μάλλινο ύφασμα και το πλησιάζουμε στα χαρτάκια. Παρατηρούμε ότι το μπαλόνι έλκει τα χαρτάκια και τα κάνει να κινούνται, χωρίς να τα ακουμπάει.

Εναλλακτικά μπορούμε να τρίψουμε το μπαλόνι στα μαλλιά των μαθητών/τριών και να παρατηρήσουμε πώς απωθούνται μεταξύ τους και έλκονται από το μπαλόνι.

Μετά τον πειραματισμό οι μαθητές/τριες συνοψίζουν με τη βοήθεια του/της εκπαιδευτικού τα συμπεράσματά τους, ότι οι δυνάμεις μπορούν να ασκούνται με επαφή ή από απόσταση.

Ας συνεχίσουμε τα πειράματα!

Συνεχίζουμε τον πειραματισμό με τις δυνάμεις από απόσταση και ειδικότερα τις μαγνητικές και τις ηλεκτρικές.

Έχουμε φροντίσει να δώσουμε σε κάθε ομάδα διάφορα υλικά που θα τους χρειαστούν πχ. μπαλόνια, στιλό, χαρτί, μαγνητάκια κτλ.

Οι μαθητές/τριες προτείνουν και δοκιμάζουν διάφορες ιδέες για να σηκώσουν τους συνδετήρες. Αν χρειαστεί τους/τις καθοδηγούμε για να χρησιμοποιήσουν τους μαγνήτες. Έχει προηγηθεί στην Ενότητα των Υλικών σωμάτων ο μαγνητικός διαχωρισμός κι έχουν δοκιμάσει πειράματα που διαχωρίζουν τους συνδετήρες από τα φασόλια με τη βοήθεια ενός μαγνήτη.

Και στο επόμενο πείραμα θα χρειαστεί καθοδήγηση από τον/την εκπαιδευτικό για να χρησιμοποιήσουν το στυλό: θα πρέπει να τρίψουν το στυλό σε μάλλινο ύφασμα και μετά να το πλησιάσουν στα χαρτάκια και να δοκιμάσουν να τα σηκώσουν. Εναλλακτικά μπορούν να χρησιμοποιήσουν έναν πλαστικό χάρακα ή ένα πλαστικό καλαμάκι και αντί για χαρτάκια μπορούν να δοκιμάσουν και μικρά κομμάτια από δημητριακά.

Χρειάζεται, επίσης, καθοδήγηση για να διακρίνουμε τις δυνάμεις σε μαγνητικές και ηλεκτρικές και να τις συμπληρώσουν στο κατάλληλο πλαίσιο.

Αντιστοιχίζουμε τις δυνάμεις !

Για εμπέδωση των δυνάμεων με επαφή και από απόσταση, οι μαθητές/τριες συμπληρώνουν την άσκηση αντιστοίχισης.

Ας δούμε μια εφαρμογή των δυνάμεων από απόσταση, όπου τα αντικείμενα μετακινούνται χωρίς να τα ακουμπάμε!

Με αφορμή την εικόνα της εγκατάστασης ανακύκλωσης γίνεται συζήτηση για το πώς διαχωρίζονται τα σιδερένια αντικείμενα με τη βοήθεια ενός μαγνήτη. Μπορεί επίσης να γίνει αναφορά και στο ότι ο μαγνήτης δεν έλκει όλα τα μεταλλικά αντικείμενα και οι μαθητές/τριες μπορούν να δοκιμάσουν με τους μαγνήτες τους ποια αντικείμενα έλκουν οι μαγνήτες.

Με αφορμή τη μαγνητική δύναμη στην περίπτωση της διαλογής υλικών στα εργοστάσια ανακύκλωσης, μπορούμε να υπενθυμίσουμε στους/στις μαθητές/τριες το πείραμα διαχωρισμού με μαγνήτη που προτείνεται στην ενότητα “Διαχωρίζουμε τα υλικά”.

Ώρα για παιχνίδι με μαγνήτες!

Οι μαθητές/τριες κατασκευάζουν τους «αυτοκινητόδρομους» και παίζουν με τους μαγνήτες.

Σε ένα χαρτόνι σχεδιάζουν τις διαδρομές, φροντίζοντας να μην είναι πολύ φαρδιές ή στενές, για να μπορεί να κινείται μέσα τους ο συνδετήρας ή ό,τι άλλο επιλέξουν (πχ. πινέζα, μεταλλική μπίλια κτλ).

Χρωματίζουν τα χαρτόνια όπως θέλουν και σημειώνουν την αφετηρία και το τέρμα της διαδρομής.

Τοποθετούν πάνω στο χαρτόνι, στην αρχή της διαδρομής τον συνδετήρα και από κάτω από το χαρτόνι κρατάνε τον μαγνήτη. Με τη βοήθεια του μαγνήτη κινούν τον συνδετήρα προσπαθώντας να ακολουθήσουν τη διαδρομή χωρίς να βγαίνουν από τα όρια του αυτοκινητόδρομου.

Κατασκευάζουμε ένα μαγνητικό παιχνίδι «ψαρέματος»!

Οι μαθητές/τριες σχεδιάζουν διάφορα ψαράκια με βάση τα πατρόν ή και δικά τους. Στερεώνουν σε κάθε ένα από αυτά έναν συνδετήρα (ή κάτι άλλο που έλκεται από μαγνήτη). Μπορούν μάλιστα να καλύψουν τον συνδετήρα τοποθετώντας χαρτί και ζωγραφίζοντας και την πίσω όψη από το ψαράκι.

Σε ένα καλάμι (από μολύβι, καλαμάκι, κομμάτι ξύλο κτλ.) στερεώνουμε ένα σκοινί και στην άκρη του κρεμάμε ένα μαγνητάκι.

Με ένα κουτί ή ένα χαρτόνι μπορούμε να φτιάξουμε και μια λίμνη ή ποτάμι για τα ψαράκια μας.

Ξεκινάμε το ψάρεμα και κάνουμε αγώνες με τους/τις συμμαθητές/τριές μας.

Αντί για ψαράκια οι μαθητές/τριες μπορούν να ζωγραφίσουν οτιδήποτε άλλο θέλουν και να φτιάξουν ένα διαφορετικό μαγνητικό παιχνίδι.

Με τη δραστηριότητα αξιολόγησης οι μαθητές/τριες καλούνται να αντιστοιχίσουν την κάθε εικόνα με τη δύναμη που ασκείται κάθε φορά (με επαφή ή από απόσταση).