Ο Μέγιστος Επικός Ποιητής
Ο Όμηρος είναι ο πρώτος μεγάλος δημιουργός της ευρωπαϊκής και δυτικής λογοτεχνίας. Θεωρείται ο ποιητής της Ιλιάδας και της Οδύσσειας, των αρχαιότερων σωζόμενων κειμένων της ελληνικής γραμματείας.
«Ἄνδρα μοι ἔννεπε, Μοῦσα, πολύτροπον, ὃς μάλα πολλὰ πλάγχθη»
Τον άντρα τον πολυμήχανο τραγούδησέ μου, Μούσα, που πολύ περιπλανήθηκε
Λέγεται πως ήταν τυφλός - και αυτό κάνει ακόμη πιο θαυμαστά τα έργα του, που είναι γεμάτα ζωντανές περιγραφές.
Το Ομηρικό Ζήτημα
Για τον Όμηρο δεν γνωρίζουμε σχεδόν τίποτα σίγουρο. Η σύγχρονη έρευνα τοποθετεί τη ζωή του στον 8ο αι. π.Χ. και θεωρεί πιθανό ότι ήταν Ίωνας αοιδός.
Οι Επτά Πόλεις που τον Διεκδικούν
Ως γονείς του αναφέρονται ο Μαίων και η Κριθηίδα. Το πραγματικό του όνομα λέγεται πως ήταν Μελησιγένης, επειδή γεννήθηκε κοντά στον ποταμό Μέλητα της Σμύρνης.
Η Ομηρική Γλώσσα
Η γλώσσα των ομηρικών επών είναι η Ομηρική ελληνική - μια λογοτεχνική γλώσσα με ανάμειξη χαρακτηριστικών από την Ιωνική και την Αιολική διάλεκτο.
Τα ποιήματα αρχικά μεταδόθηκαν προφορικά. Ο ποιητής ήταν αοιδός - τραγουδιστής που απαγγέλλει με μουσική συνοδεία.
Τα Ομηρικά Έπη
Τα δύο μεγάλα έπη του Ομήρου αποτελούνται από 24 ραψωδίες το καθένα (μία για κάθε γράμμα του αλφαβήτου) και είναι γραμμένα σε δακτυλικό εξάμετρο.
Η Ιλιάδα
Το αρχαιότερο έπος της ευρωπαϊκής λογοτεχνίας. Περιγράφει 51 ημέρες του 10ου και τελευταίου έτους του Τρωικού Πολέμου.
«Μῆνιν ἄειδε, θεά, Πηληϊάδεω Ἀχιλῆος»
Τη μάνητα τραγούδα, θεά, του Πηλείδη Αχιλλέα
Κεντρικό θέμα: Η μήνις (οργή) του Αχιλλέα εναντίον του Αγαμέμνονα και οι συμφορές που επακολούθησαν.
Κεντρικοί Ήρωες
Αχιλλέας
Ο κορυφαίος πολεμιστής
Έκτωρ
Ο αρχηγός των Τρώων
Αγαμέμνων
Ο βασιλιάς των Μυκηνών
Πάτροκλος
Ο πιστός φίλος
Η Οδύσσεια
Περιγράφει τον δεκαετή νόστο (επιστροφή) του Οδυσσέα από την Τροία στην πατρίδα του Ιθάκη. Τα γεγονότα του έπους καλύπτουν 41 ημέρες.
«Ἄνδρα μοι ἔννεπε, Μοῦσα, πολύτροπον»
Τον άντρα τον πολυμήχανο τραγούδησέ μου, Μούσα
Κεντρικό θέμα: Ο αγώνας του πολύτροπου (πολυμήχανου) Οδυσσέα να επιστρέψει στην οικογένειά του.
Κεντρικοί Ήρωες
Οδυσσέας
Ο πολυμήχανος ήρωας
Πηνελόπη
Η πιστή σύζυγος
Τηλέμαχος
Ο γιος που αναζητά
Αθηνά
Η θεϊκή προστάτις
Άλλα Έργα
Στον Όμηρο αποδόθηκαν και άλλα έργα:
- Ομηρικοί Ύμνοι - θρησκευτικοί ύμνοι στους θεούς
- Βατραχομυομαχία - επική παρωδία (μάχη βατράχων και ποντικών)
- Μαργίτης - κωμική διήγηση
Η Διαχρονική Επίδραση
Τα ομηρικά έπη αποτέλεσαν το πολιτιστικό και εκπαιδευτικό θεμέλιο της κλασικής αρχαιότητας και συνέχισαν να επιδρούν στον Δυτικό πολιτισμό.
«Τα ομηρικά έπη διδάσκονταν στα σχολεία από τον 5ο αι. π.Χ.»
Επηρέασε:
- Πλάτωνα και Αριστοτέλη
- Μέγα Αλέξανδρο (κοιμόταν με την Ιλιάδα κάτω από το μαξιλάρι)
- Βιργίλιο (Αινειάδα)
- Δάντη (Θεία Κωμωδία)
- Shakespeare, Milton, Joyce
- Καζαντζάκη (Οδύσσεια)
Τα Παναθήναια
Στα Παναθήναια, κάθε τέσσερα χρόνια, οι ραψωδοί παρουσίαζαν ολόκληρα τα ομηρικά έπη σε αδιάκοπη διαδοχή.
Ο Πεισίστρατος (6ος αι. π.Χ.) λέγεται ότι συγκέντρωσε τα διάσπαρτα κείμενα και τα ενοποίησε.
Μεταφράσεις στα Νέα Ελληνικά
Τα ομηρικά έπη έχουν μεταφραστεί σε όλες τις γλώσσες του κόσμου. Σημαντικές ελληνικές μεταφράσεις:
- Ιάκωβος Πολυλάς - έμμετρη μετάφραση Ιλιάδας
- Δ. Ν. Μαρωνίτης - μετάφραση Οδύσσειας
- Αργύρης Εφταλιώτης
Ενδεικτική Βιβλιογραφία
- Όμηρος, Ιλιάς, μτφρ. Ι. Πολυλάς
- Όμηρος, Οδύσσεια, μτφρ. Δ. Μαρωνίτης
- Πλούταρχος, Περί Ομήρου
- Kirk, G.S., The Songs of Homer