Ο Πατέρας της Αθηναϊκής Δημοκρατίας
Ο Σόλων (639-559 π.Χ.) ήταν σημαντικός Αθηναίος νομοθέτης, φιλόσοφος και ποιητής. Οι μεταρρυθμίσεις του αποτέλεσαν τον θεμέλιο λίθο της αθηναϊκής δημοκρατίας.
«Μηδένα πρὸ τοῦ τέλους μακάριζε»
Μη μακαρίζεις κανέναν πριν δεις το τέλος του
Κλήθηκε το 594/593 π.Χ. ως διαλλακτής μεταξύ πλουσίων και φτωχών, με έκτακτες εξουσίες για να νομοθετήσει και να αποτρέψει τον εμφύλιο πόλεμο.
Βιογραφικά Στοιχεία
Οι Επτά Σοφοί της Ελλάδας
Ο Σόλων συγκαταλέγεται στους Επτά Σοφούς της αρχαίας Ελλάδας:
Η Σεισάχθεια
Το σημαντικότερο οικονομικό μέτρο του Σόλωνα ήταν η «σεισάχθεια» (από το σείω = αποτινάσσω + άχθος = βάρος), δηλαδή η κατάργηση των χρεών.
Όλα τα χρέη που συνεπάγονταν δουλεία για τον οφειλέτη καταργήθηκαν. Οι αγρότες που είχαν χάσει τη γη τους την ανέκτησαν.
Όσοι είχαν πουληθεί δούλοι για χρέη - εντός και εκτός Αττικής - απελευθερώθηκαν και επέστρεψαν στα σπίτια τους.
Απαγορεύτηκε η δουλεία επί σώμασι - κανείς δεν μπορούσε πλέον να γίνει δούλος λόγω χρεών.
Οι Τέσσερις Τάξεις Πολιτών
Ο Σόλων κατάργησε τη διαίρεση με βάση την καταγωγή και καθιέρωσε νέα με βάση το εισόδημα:
Πεντακοσιομέδιμνοι
>500 μέδιμνοι
Δικαίωμα σε όλα τα αξιώματα
Ιππείς
300-500 μέδιμνοι
Μπορούσαν να συντηρήσουν άλογο
Ζευγίτες
200-300 μέδιμνοι
Κάτοχοι ζεύγους βοδιών
Θήτες
<200 μέδιμνοι
Μισθωτοί εργάτες - πάνω από 50% πολιτών
Πολιτειακές Μεταρρυθμίσεις
Εκκλησία του Δήμου
Ο Σόλων ενίσχυσε τον ρόλο της Εκκλησίας του Δήμου. Ήταν πλέον ανοικτή σε όλους τους πολίτες, ακόμα και τους θήτες. Μετέφερε σε αυτήν την αρμοδιότητα της εκλογής των αρχόντων.
Βουλή των Τετρακοσίων
Ίδρυσε τη Βουλή των 400 (100 από κάθε φυλή) που καθόριζε τα θέματα της ημερήσιας διάταξης της Εκκλησίας.
Ηλιαία
Ίδρυσε την Ηλιαία, λαϊκό δικαστήριο όπου συμμετείχαν όλοι οι πολίτες. Εκδικάζονταν υποθέσεις για όλα τα αδικήματα εκτός φόνου, εμπρησμού και κατάλυσης πολιτεύματος (που παρέμειναν στον Άρειο Πάγο).
Το Ποιητικό Έργο
Ο Σόλων ήταν και σημαντικός ελεγειακός ποιητής. Χρησιμοποίησε την ποίηση για να υπερασπιστεί πατριωτικούς σκοπούς και τις νομοθετικές του μεταρρυθμίσεις.
«Γηράσκω δ' αἰεὶ πολλὰ διδασκόμενος» Γερνώ μαθαίνοντας πάντα πολλά
Η πιο γνωστή ελεγεία του είναι η «Σαλαμίς», με πατριωτικό περιεχόμενο, που παρακίνησε τους Αθηναίους να κατακτήσουν το νησί.
Η Συνάντηση με τον Κροίσο
Κατά τη διάρκεια της αυτοεξορίας του, ο Σόλων επισκέφθηκε τον βασιλιά Κροίσο στη Λυδία. Ο Κροίσος, περήφανος για τον πλούτο του, ρώτησε τον Σόλωνα ποιος είναι ο πιο ευτυχισμένος άνθρωπος.
Ο Σόλων ανέφερε τρεις περιπτώσεις απλών ανθρώπων και τον συμβούλεψε:
«Μηδένα πρὸ τοῦ τέλους μακάριζε»
Μη μακαρίζεις κανέναν πριν δεις το τέλος της ζωής του
Η ρήση αυτή επαληθεύτηκε όταν ο Κροίσος ηττήθηκε από τον Κύρο της Περσίας.
Η Διαρκής Επιρροή
Αν και η τυραννία του Πεισίστρατου (561-510 π.Χ.) ακολούθησε τις μεταρρυθμίσεις, η ουσία τους διατηρήθηκε. Αποτέλεσαν το θεμέλιο για την κλασική αθηναϊκή δημοκρατία του 5ου αιώνα.
Κεντρικές ιδέες του Σόλωνα:
- Ευνομία - η καλή τάξη βασισμένη σε δίκαιους νόμους
- Μέτρο - αποφυγή της ύβρεως και της υπερβολής
- Κοινωνική δικαιοσύνη - ισορροπία μεταξύ πλουσίων και φτωχών
- Διάκριση εξουσιών - ο νομοθέτης δεν εφαρμόζει τους νόμους του
«Ισχυράς δε της στάσεως ούσης... είλοντο κοινή διαλλακτήν και άρχοντα Σόλωνα»
Αριστοτέλης, Αθηναίων Πολιτεία
Ενδεικτική Βιβλιογραφία
- Αριστοτέλης, Αθηναίων Πολιτεία
- Πλούταρχος, Βίοι Παράλληλοι: Σόλων
- Ηρόδοτος, Ιστορίαι, Βιβλίο Α΄
- Διογένης Λαέρτιος, Βίοι Φιλοσόφων