Σπρώχνω και τραβώ

Τις δυνάμεις δεν μπορούμε να τις «δούμε». Καταλαβαίνουμε ότι στα σώματα ασκούνται δυνάμεις από τα αποτελέσματά τους, τα οποία μπορεί να είναι: η αλλαγή της κινητικής κατάστασης του σώματος (η αύξηση ή η μείωση της ταχύτητάς του ή η αλλαγή της διεύθυνσης της κίνησής του) και η παραμόρφωση του σώματος (προσωρινή ή μόνιμη).

 Σύμφωνα με τον Newton (ο οποίος διατύπωσε τους νόμους που περιγράφουν την κίνηση των σωμάτων) όταν η συνολική δύναμη, η συνισταμένη, που ασκείται σε ένα σώμα είναι ίση με το μηδέν, το σώμα είναι ακίνητο ή κινείται με σταθερή ταχύτητα. Όταν δεν συμβαίνει αυτό, όταν δηλαδή η συνολική δύναμη που ασκείται σε ένα σώμα είναι διαφορετική από το μηδέν, τότε μεταβάλλεται το μέτρο ή η διεύθυνση της ταχύτητας του σώματος.

Με τις εναυσματικές εικόνες οι μαθητές/τριες, με την καθοδήγηση του/της εκπαιδευτικού, εντοπίζουν ότι το καρότσι κινείται όταν το σπρώχνουμε ή το τραβάμε. Παρατηρούν τις  εικόνες  και σχολιάζουν κάθε μία εντοπίζοντας την αιτία της κίνησης του καροτσιού. 

Ας μετακινήσουμε κι εμείς κάτι!

Στη δραστηριότητα αυτή, οι μαθητές/τριες εργάζονται σε ομάδες και προσπαθούν να βρουν τρόπους να μετακινήσουν το αυτοκινητάκι. Καταγράφουν και ζωγραφίζουν τις προτάσεις τους, τις δοκιμάζουν και τις παρουσιάζουν στην ολομέλεια. Μπορούν για παράδειγμα να προτείνουν ότι θα σπρώξουν το αυτοκινητάκι με το χέρι τους ή με ένα άλλο αντικείμενο ή ότι θα το τραβήξουν με ένα σκοινί κτλ.

Ας παίξουμε με μια μπάλα σε κύκλο!

Οι μαθητές/τριες κάθονται στο πάτωμα (ή καλύτερα στο προαύλιο) και σχηματίζουν έναν κύκλο και κυλάνε την μπάλα σε κάποιον συμμαθητή ή κάποια συμμαθήτριά τους.

Μπορούμε να προτείνουμε να σχηματίσουν ένα σχήμα ή ένα γράμμα που έχουν μάθει. Δίνουμε την μπάλα σε έναν/μια μαθητή/μαθήτρια και αυτός/ή πρέπει να σπρώξει τη μπάλα προς έναν/μια συμμαθητή/τρια έτσι ώστε να αρχίσει να σχηματίζεται το γράμμα ή σχήμα που έχουμε αποφασίσει. Ο/η επόμενος/η μαθητής/τρια συνεχίζει με τη σειρά του μέχρι να ολοκληρωθεί η αποστολή. Και το παιχνίδι συνεχίζεται με άλλο γράμμα.

Καθοδηγούμε τους/τις μαθητές/τριες να δοκιμάσουν και να διαπιστώσουν πώς μπορούμε να σχηματίσουμε το γράμμα πιο γρήγορα ή πιο αργά, αλλάζοντας τη δύναμη που ασκούν στην μπάλα.

Φτιάχνουμε μια μικρή πίστα αγώνων αυτοκινήτων;

Για να διαπιστώσουν οι μαθητές/τριες ότι το πόσο δυνατά θα σπρώξω ή θα τραβήξω ένα αντικείμενο επηρεάζει την κίνησή του κατασκευάζουμε στο πάτωμα μια πίστα αυτοκινήτων, κολλώντας ταινία για να οριοθετήσουμε την περιοχή.

Για το παιχνίδι χρησιμοποιούμε ένα αυτοκινητάκι ή ένα κουτάκι αναψυκτικού ή ακόμη και μια μικρή μπάλα. 

Τοποθετούμε στην αρχή της πίστας το αυτοκινητάκι (ή το κουτάκι ή την μπάλα) και ένας/μια μαθητής/τρια το σπρώχνει για να κινηθεί. Μετράμε με βήματα ή πατούσες την απόσταση που διάνυσε και το καταγράφουμε στον πίνακα.

Επαναλαμβάνουμε τη διαδικασία σπρώχνοντας περισσότερο το αυτοκινητάκι και καταγράφουμε και πάλι την απόσταση (με βήματα ή πατούσες του/της ίδιου/ίδιας μαθητή/τριας).

Μπορούμε να δοκιμάσουμε ασκώντας ακόμη μεγαλύτερη ή μικρότερη δύναμη στο αυτοκινητάκι, καταγράφοντας και πάλι την απόσταση.

Καθοδηγούμε τους/τις μαθητές/τριες να συνδέσουν την άσκηση δύναμης με το αποτέλεσμά της.

Αγώνες τραβήγματος!

Φτιάχνουμε κι άλλους αυτοκινητόδρομους στο πάτωμα και οι μαθητές/τριες κάνουν αγώνες τραβήγματος των αυτοκινήτων.

Καθοδηγούμε και πάλι τους/τις μαθητές/τριες να συνδέσουν την άσκηση δύναμης με το αποτέλεσμά της.

Συμπέρασμα: Μπορούμε να κινήσουμε ένα αντικείμενο αν το σπρώχνουμε ή το τραβάμε.

Ας συμπληρώσουμε τώρα την αιτία της κίνησης στις παρακάτω εικόνες.

Η μαμά σπρώχνει το καρότσι του μωρού.

Το αγόρι τραβάει το καρότσι.

Ο αγρότης σπρώχνει το καρότσι.

Ο σκύλος τραβάει το κορίτσι.

Το ψάρι τραβάει το καλάμι.

Ο άνθρωπος σπρώχνει το αμάξι.

Ας αντιστοιχίσουμε  την κάθε εικόνα με την αιτία της κίνησης κάθε φορά.

Ας εξηγήσουμε τις εικόνες!

Με αφορμή τις εικόνες και τις ερωτήσεις που ακολουθούν οι μαθητές/τριες εκφράζουν τις απόψεις τους με βάση τις γνώσεις που απέκτησαν σε αυτή την ενότητα.

Μπορεί να γίνει αναφορά στο χτίσιμο των πυραμίδων και τη δυσκολία μετακίνησης των ογκόλιθων. Μπορεί να γίνει αναφορά στο παιχνίδι της διελκυστίνδας και αν θέλουν οι μαθητές/τριες να το δοκιμάσουν.  Μπορούν οι μαθητές/τριες να παίξουν κάποιο αντίστοιχο παιχνίδι τοποθετώντας στο πάτωμα πχ. μπουκάλια (αντί για κορίνες) και μια μπάλα και να δοκιμάσουν πόση δύναμη χρειάζεται για να ρίξουν τα άδεια και πόση τα γεμάτα μπουκάλια.

Η τελευταία εικόνα είναι μια αφορμή για να συζητηθεί και πάλι το με ποιον τρόπο μπορώ να κινήσω ένα αντικείμενο, αν το σπρώξω ή το τραβήξω.  Αντίστοιχα και στις υπόλοιπες εικόνες οι μαθητές/τριες εντοπίζουν τη δύναμη που ασκείται (σπρώχνοντας ή τραβώντας) και τα αποτέλεσματά της.

Ας ζωγραφίσουμε!

Οι μαθητές/τριες επιλέγουν και ζωγραφίζουν κάτι που μπορούμε να σπρώξουμε ή να τραβήξουμε.

Με την ψηφιακή δραστηριότητα αξιολόγησης οι μαθητές καλούνται να αντιστοιχίσουν την κάθε εικόνα με την αιτία της κίνησης κάθε φορά.

Συμπληρωματικό υλικό

Παιχνίδι με κάρτες!

Κόβουμε τις κάρτες και ο κάθε  μαθητής/τρια έχει μπροστά τους τις δύο κάρτες.

Περιγράφουμε μια σκηνή ή δείχνουμε μία από τις παρακάτω εικόνες και ο κάθε μαθητής σηκώνει την κάρτα που αντιστοιχεί στην περίπτωση που περιγράφουμε.

Βγάζουμε τον βόλο από τον λαβύρινθο!

Οι μαθητές/τριες εργάζονται σε ομάδες και κατασκευάζουν λαβυρίνθους χρησιμοποιώντας ένα κουτί ή ένα χάρτινο πιάτο και διάφορα αντικείμενα για να φτιάξουν τους διαδρόμους μέσα στον λαβύρινθο. 

Επιλέγουν οι ίδιοι/ίδιες τα υλικά που θα χρησιμοποιήσουν (πχ. καλαμάκια, γλωσσοπίεστρα, πλαστελίνη, μολύβια κτλ.) και τον τρόπο που θα τα στηρίξουν. Αντί για μπίλια ή βόλο μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε και άλλα υλικά όπως   σφαιρικά σοκολατάκια, μικρά φρούτα, ξηρούς καρπούς κτλ.

 Η κάθε ομάδα ετοιμάζει τον δικό της λαβύρινθο, τον δοκιμάζει και τον παρουσιάζει στους υπόλοιπους μαθητές.

Ας φτιάξουμε σαΐτες για να παίξουμε!

Βοηθάμε τους μαθητές/τις μαθήτριες να ακολουθήσουν τις οδηγίες και να φτιάξουν τις σαΐτες τους.

Μπορούμε να δείξουμε και ένα σχετικό επεισόδιο της εκπαιδευτικής τηλεόρασης:

 «Οι δυνάμεις» http://photodentro.edu.gr/v/item/video/8522/670

Επισημαίνεται ότι μπορεί να αξιοποιηθεί και το 2ο ενδεικτικό διδακτικό σενάριο με τίτλο “Ας παίξουμε με μπάλες – Κάνουμε «στράικ»!” που περιλαμβάνεται στον Οδηγό για τον Εκπαιδευτικό, ο οποίος συνοδεύει το Πρόγραμμα Σπουδών.