3. Ο ΧΗΜΙΚΟΣ ΔΕΣΜΟΣ
110
Επαναληπτικές Ερωτήσεις Ενότητας 3
1. Η ένωση Α
2
Β έχει τα ακόλουθα χαρακτηριστικά:
• Είναι στερεή και κρυσταλλική
• Έχει υψηλό σημείο τήξης
• Σχηματίζει υδατικά διαλύματα που άγουν το ηλεκτρικό
ρεύμα.
Α. Να εξηγήσετε το είδος του δεσμού στην ένωση αυτή.
Β. Να εξηγήσετε ποιο από τα ακόλουθα ζεύγη στοιχείων μπορεί να είναι τα Α και Β.
1.
11
Νa -
17
Cl – 2.
12
Mg -
17
Cl - 3.
11
Νa -
16
S - 4.
1
H -
16
S
2. Να παρατηρήσετε το τμήμα του Περιοδικού Πίνακα που δίνεται και να
απαντήσετε στις ερωτήσεις που ακολουθούν.
Α. Ποιου στοιχείου το άτομο αποκτά τη δομή του στοιχείου Μ με αποβολή 2
ηλεκτρονίων;
Β. Πως μπορεί το στοιχείο Ζ να αποκτήσει τη δομή του στοιχείου Μ;
Γ. Ποιου στοιχείου το άτομο δεν μπορεί να αποκτήσει τη δομή του στοιχείου Μ;
Δ. Τι είδους χημικό δεσμό σχηματίζουν τα άτομα του στοιχείου Γ;
Να γράψετε τον ηλεκτρονιακό τύπο του μορίου του στοιχείου.
Ε. Τι είδους χημικό δεσμό σχηματίζουν τα άτομα του στοιχείου Λ;
Να γράψετε τον ηλεκτρονιακό τύπο του μορίου του στοιχείου.
Στ . Τι είδους χημικό δεσμό σχηματίζουν τα άτομα του στοιχείου Ζ;
Να γράψετε τον ηλεκτρονιακό τύπο του μορίου του στοιχείου.
Ζ. Τι είδους χημικός δεσμός σχηματίζεται μεταξύ των στοιχείων Γ και Α;
Να γράψετε τον ηλεκτρονιακό τύπο της χημικής ένωσης.
Η. Τι είδους χημικός δεσμός σχηματίζεται μεταξύ των στοιχείων Γ και Ζ;
Να γράψετε τον ηλεκτρονιακό τύπο της χημικής ένωσης.
Θ. Τι είδους χημικός δεσμός σχηματίζεται μεταξύ των στοιχείων Γ και Λ;
Να γράψετε τον ηλεκτρονιακό τύπο της χημικής ένωσης.
Ι. Τι είδους χημικός δεσμός σχηματίζεται μεταξύ των στοιχείων Δ και Β;
Να γράψετε τον ηλεκτρονιακό τύπο της χημικής ένωσης.
ΙΑ. Τι είδους χημικό δεσμό σχηματίζουν τα άτομα του στοιχείου Θ;
Να αιτιολογήσετε την απάντησή σας.
3. Από τα στοιχεία
ν
Α,
ν+2
Β,
ν+4
Γ, το Β είναι το ευγενές αέριο της 2
ης
περιόδου του
Περιοδικού Πίνακα. Να περιγράψετε τον χημικό δεσμό και να γράψετε τον
ηλεκτρονιακό τύπο της ένωσης που σχηματίζεται μεταξύ των στοιχείων Α και Γ.
4. Στον διπλανό πίνακα
δίνονται ορισμένα στοιχεία και
οι τιμές της
ηλεκτραρνητικότητας τους. Να
παρατηρήσετε τον πίνακα και
να προβλέψετε σε ποια ή ποιες
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
1
Γ
ΠΕΡΙΟΔΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΤΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ
2
Λ
Ζ
Α
Μ
3
Δ
Ε
Β
Θ
4
ΣΤΟΙΧΕΙΟ
ΣΤΟΙΧΕΙΟ
ΗΛΕΚΤΡΑΡΝΗΤΙΚΟΤΗΤΑ
1
Η
1
Η
2,1
12
Mg
12
Mg
1,2
8
O
8
O
3,5
6
C
6
C
2,5
3. Ο ΧΗΜΙΚΟΣ ΔΕΣΜΟΣ
111
περιπτώσεις σχηματίζεται από τον συνδυασμό των στοιχείων της 1
ης
με τα στοιχεία της
2
ης
στήλης:
Α. Ιοντικός δεσμός
Β. Απλός μη πολικός ομοιοπολικός δεσμός.
Γ. Διπλός μη πολικός ομοιοπολικός δεσμός.
Γ. Πολικός ομοιοπολικός δεσμός
Δ. Ο πιο πολωμένος ομοιοπολικός δεσμός.
Σε κάθε περίπτωση να γραφούν οι ηλεκτρονιακοί τύποι των στοιχείων ή των χημικών
ενώσεων.
5. Να συμπληρώσετε το εννοιολογικό σχήμα.
6. Τα στοιχεία Α, Β Γ, Δ, Ε βρίσκονται στην ίδια περίοδο του Περιοδικού Πίνακα
και έχουν αντίστοιχα 1, 2, 4, 5 και 7 ηλεκτρόνια στην εξωτερική τους στιβάδα.
Να χαρακτηρίσετε τις ακόλουθες προτάσεις ως σωστές ή λανθασμένες και να
αιτιολογήσετε την απάντήσή σας γράφοντας και τους σχετικούς ηλεκτρονιακούς
τύπους.
Α. Η χημική ένωση που σχηματίζουν το Β με το Ε είναι ομοιοπολική.
Β. Η χημική ένωση που σχηματίζουν το Γ με το Ε έχει τύπο ΓΕ
4
.
Γ. Το Β σχηματίζει διατομικά μόρια.
Δ. Το Ε σχηματίζει διατομικά μόρια με αμοιβαία συνεισφορά 3 ηλεκτρονίων από
κάθε άτομο.
Ε. Την μεγαλύτερη διαφορά ηλεκτραρνητικότητας την έχουν το Γ με το Ε.
7. Τα στοιχεία Α, Β Γ, Δ, Ε έχουν διαδοχικούς ατομικούς αριθμούς, το Γ είναι ένα
αδρανές μονοατομικό αέριο και κανένα δε βρίσκεται στην 1
η
περίοδο του
Περιοδικού Πίνακα. Να απαντήσετε στις ακόλουθες ερωτήσεις.
Α. Ποιο στοιχείο έχει την μεγαλύτερη τάση να προσλαμβάνει ηλεκτρόνια.
Β. Ποιο στοιχείο έχει την μεγαλύτερη τάση να αποβάλλει ηλεκτρόνια.
Γ. Ποια στοιχεία σχηματίζουν ιοντικές ενώσεις.
ΧΗΜΙΚΟΣ ΔΕΣΜΟΣ
………….. ………….
……………
………….. ………….
………….
…………..
…………..
που έχουν
………
μέγεθος
από το άτομο
…………..
…………..
……………
… ………..
……………
ο σχηματισμός του
εξαρτάται από
Με μεταφορά
ο δεσμός είναι
ε
Με αμοιβαία συνεισφορά
ο δεσμός είναι
Μεταξύ όμοιων
ατόμων
Μεταξύ διαφορετικών
ατόμων
Με αποβολή e
-
δημιουργούνται
Με πρόσληψη e
-
δημιουργούνται
…………..
που έχουν
……… μέγεθος
από το άτομο
Έλκονται και
δημιουργούν
3. Ο ΧΗΜΙΚΟΣ ΔΕΣΜΟΣ
112
Δ. Ποιο στοιχείο σχηματίζει διατομικό μόριο με ένα διπλό δεσμό.
Ε. Ποια στοιχεία σχηματίζουν ένωση με πολωμένους ομοιοπολικούς δεσμούς.
Στ. Ποιος θα είναι ο ηλεκτρονιακός τύπος και ποια είναι η φυσική κατάσταση της
ένωσης μεταξύ των στοιχείων Ε και Β.
8 Να συμπληρώσετε το ακόλουθο σχήμα με την κατάλληλη λέξη, αριθμό, τύπο.
9. Το προπάνιο (CH
3
CH
2
CH
3
) με σχετική μοριακή μάζα 44 και διπολική ροπή 0,1 D έχει
σημείο βρασμού 231
ο
K, ενώ η αιθανάλη (CH
3
CHO) με σχετική μοριακή μάζα επίσης
44 και διπολική ροπή 2,7 D έχει σημείο βρασμού 294
ο
K. Να εξηγήσετε τη διαφορά στα
σημεία βρασμού των δύο ουσιών.
10. Το πεντάνιο (CH
3
CH
2
CH
2
CH
2
CH
3
) και το 2-μεθυλοβουτάνιο ((CH
3
)
2
CH
CH
2
CH
3
)
είναι ισομερείς ενώσεις και έχουν την ίδια σχετική μοριακή μάζα 72, αλλά το πεντάνιο
έχει σημείο βρασμού 36,3
ο
C, ενώ το 2-μεθυλοβουτάνιο έχει σημείο βρασμού 27,9
ο
C.
Να εξηγήσετε τη διαφορά στα σημεία βρασμού των δύο ουσιών.
11. Το Br
2
και το Ι
2
έχουν σχετικές μοριακές μάζες 160 και 254 αντίστοιχα και σημεία
βρασμού 58,8
ο
C και 184
ο
C αντίστοιχα. Να εξηγήσετε τη διαφορά στα σημεία βρασμού
των δύο ουσιών.
12. Το νερό (H
2
O) με σχετική μοριακή μάζα 18 έχει σημείο βρασμού 100
ο
C, ενώ το
υδρόθειο (H
2
S) με σχετική μοριακή μάζα 34 έχει σημείο βρασμού -61
ο
C. Να εξηγήσετε
τη διαφορά στα σημεία βρασμού των δύο ουσιών.
13. Η 1- προπανόλη (CH
3
CH
2
CH
2
OH) και ο αιθυλομεθυλοαιθέρας (CH
3
CH
2
OCH
3
) είναι
ισομερείς ενώσεις και έχουν ίδια σχετική μοριακή μάζα 60, αλλά η 1-προπανόλη
διαλύεται στο νερό, ενώ ο αιθέρας όχι. Να εξηγήσετε τη διαφορά τους ως προς τη
διαλυτότητά τους στο νερό.
14. Να αιτιολογήσετε τη φράση: Οι δεσμοί υδρογόνου έχουν τεράστια βιολογική
σημασία.
15. Να χαρακτηρίσετε τις ακόλουθες προτάσεις ως σωστές ή λανθασμένες και να
αιτιολογήσετε την απάντησή σας.
α. Διαμοριακές δυνάμεις αναπτύσσονται τόσο μεταξύ των μορίων των ομοιοπολικών
ενώσεων, όσο και των ιοντικών.
β. Ένα μόριο χημικής ένωσης προσανατολίζεται οπωσδήποτε σε ηλεκτρικό πεδίο, γιατί
οι δεσμοί του είναι μεταξύ διαφορετικών ατόμων.
γ. Μεταξύ των μορίων του HF αναπτύσσονται δεσμοί Van der Waals.
ΔΙΑΜΟΡΙΑΚΕΣ ΔΥΝΑΜΕΙΣ
…………. ………….
……....... ………………….
…….. -………………..
…….....................
………-……………
Μεταξύ μορίων
Μεταξύ διπόλων μορίων
Μεταξύ μη
πολικών μορίων
Μεταξύ ιόντων και
διπόλων μορίων
Μεταξύ διπόλων μορίων που έχουν Η
απευθείας ενωμένο με Ν,O,F
δυνάμεις
………………………............
φύσης
3. Ο ΧΗΜΙΚΟΣ ΔΕΣΜΟΣ
113
δ. Στα αέρια οι διαμοριακές δυνάμεις είναι ασθενέστερες από ότι στα υγρά.
ε. Μεταξύ των μορίων του Ι
2
με M
r,I2
= 254 αναπτύσσονται ισχυρότερες διαμοριακές
δυνάμεις από ότι μεταξύ των μορίων του Cl
2
με M
r,Cl2
= 73.
στ. H CH
3
CH
2
OH και ο ισομερής της CH
3
OCH
3
διαλύονται στο νερό.
ζ. Με δεδομένο ότι το Br είναι πιο ηλεκτραρνητικό από το I, οι δεσμοί διπόλου-διπόλου
μεταξύ των μορίων του HBr είναι ισχυρότεροι από ότι οι δεσμοί μεταξύ των μορίων του
HI.
η. Με δεδομένο ότι ουσίες NH
3
, CH
4
, H
2
O, N
2
έχουν παραπλήσιες σχετικές μοριακές
μάζες, το χαμηλότερο σημείο ζέσης το έχει το N
2
.
θ. To κανονικό οκτάνιο (CH
3
CH
2
CH
2
CH
2
CH
2
CH
2
CH
2
CH
3
) έχει υψηλότερο σημείο
βρασμού από το 2,2,4 τριμεθυλοπεντάνιο (CH
3
)
3
CCH
2
CH(CH
3
)CH
3
.
ι. Το βενζόλιο δε διαλύεται στο νερό, αλλά διαλύεται στο εξάνιο.
ια. Όταν θερμαίνουμε ένα δοχείο που περιέχει υδατικό διάλυμα υδρόθειου (δηλαδή
Η
2
Ο και Η
2
S), εξατμίζεται πρώτο το υδρόθειο.
ιβ. Μεταξύ των χημικών ουσιών NH
3
, PH
3
, AsH
3
ισχυρότερες διαμοριακές δυνάμεις
αναπτύσσονται μεταξύ των μορίων της ΝΗ
3
.
ιγ. Η CH
3
CH
2
CH
2
CH
2
OH έχει χαμηλότερο σημείο βρασμού από τη (CH
3
)
2
CHCH
2
OH.
16. Να παρατηρήσετε τις
χημικές ουσίες στα τετράγωνα
του διπλανού πλέγματος και
στη συνέχεια να
συμπληρώσετε τις ερωτήσεις που τις αφορούν:
α. Πολικούς ομοιοπολικούς δεσμούς έχουν οι ουσίες των τετραγώνων……….
β. Δεσμοί Van Der Waals αναπτύσσονται μεταξύ των μορίων των ουσιών των
τετραγώνων……….
γ. Δεσμοί London αναπτύσσονται μεταξύ των μορίων των ουσιών των
τετραγώνων……….
δ. Δεσμοί Υδρογόνου αναπτύσσονται μεταξύ των μορίων των ουσιών των
τετραγώνων……….
ε. Διαλύονται στο νερό οι ουσίες των τετραγώνων……….
στ. Διαλύονται στη βενζίνη οι ουσίες των τετραγώνων……….
17. Το Kevlar είναι ένα πολύ ανθεκτικό υλικό που χρησιμοποιείται στα ελαστικά
με αντοχή στη διάτρηση και στα
αλεξίσφαιρα ρούχα. Η δομή του Kevlar
δίνεται παρακάτω:
Η μεγάλη ανθεκτικότητα που εμφανίζουν
τα νήματα Kevlar, μπορεί να οφείλεται:
Α. σε δεσμούς υδρογόνου.
Β. σε δυνάμεις διπόλου-διπόλου.
Γ. στην πολύ μεγάλη τιμή της σχετικής
μοριακής μάζας.
Δ. στον ισχυρό δεσμό μεταξύ του άνθρακα
που συνδέεται με διπλό δεσμό με το οξυγόνο
και του αζώτου.
18. Κατά την διάλυση μιας ιοντικής ένωσης, όπως το Ca(OH)
2
στο νερό, το οποίο
είναι ένα εξαιρετικά πολικό μόριο με τιμή διπολικής ροπής 1,87 D, το κρυσταλλικό
πλέγμα καταστρέφεται και τα ιόντα Ca
2+
& OH
-
απελευθερώνονται στο διάλυμα,
όπου εφυδατώνονται με ορισμένο αριθμό μορίων νερού: [Ca(Η
2
Ο)
Χ
]
2+
και
[ΟΗ(Η
2
Ο)
Υ
]
-
. Στα εφυδατωμένα ιόντα μεταξύ των μορίων του νερού και των ιόντων
αναπτύσσονται:
Α. πολωμένοι ομοιοπολικοί δεσμοί
Β. δυνάμεις διπόλου-διπόλου
Γ. δυνάμεις διασποράς
1. HF
2. H
2
S
3. CH
3
CH
2
CH
2
CH
3
4. CH
4
5. CH
3
CH
2
OH
6. CCl
4
7. HI
8. ΝΗ
3
9. I
2
3. Ο ΧΗΜΙΚΟΣ ΔΕΣΜΟΣ
114
Δ. δεσμοί διπόλων μορίων -ιόντων
19. Στα διπλανά μοριακά μοντέλα
αναπαρίστανται οι οργανικές ενώσεις Α, Β,
Γ που έχουν παρόμοια σχετική μοριακή
μάζα. Οι γκρι σφαίρες αναπαριστούν τους
άνθρακες, οι κόκκινες τα οξυγόνα και οι
λευκές τα υδρογόνα. Για τις Α,Β,Γ δίνονται
τα σημεία βρασμού 36
o
C, 117
ο
C και 9
o
C.
Η σωστή αντιστοίχιση των ενώσεων στα
σημεία βρασμού είναι:
Α. Γ:117
ο
C, B:36
ο
C- Α:9
ο
C
Β. Γ:117
ο
C, Α:36
ο
C- Β:9
ο
C
Γ. Α:117
ο
C, B:36
ο
C- Γ:9
ο
C
Δ. Α:117
ο
C, B:9
ο
C- Γ:36
ο
C
81. Οι ακόλουθες ενώσεις έχουν παραπλήσιες σχετικές μοριακές μάζες: NaCl,
CH
3
CH
2
CH
2
CH
3
, (CH
3
)
3
CH, CH
3
CH
2
CH
2
OH, HOCH
2
CH
2
OH. Να τις κατατάξετε κατά
αυξανόμενο σημείο βρασμού αιτιολογώντας πλήρως την απάντησή σας