Πηγή 1
Η ανάπτυξη της ελληνικής ναυτιλίας κατά τον 19ο αιώνα

Τη δεκαετία του 1870 οι Έλληνες με 2.500 περίπου ποντοπόρα εμπορικά ιστιοφόρα των 350.000 κκχ βρίσκονται στις δέκα μεγαλύτερες ναυτιλιακές της Ευρώπης […] Κατέχουν τον ένατο μεγαλύτερο στόλο της Ευρώπης μετά τη θαλασσοκράτειρα Βρετανία, τη Νορβηγία, την Ιταλία, τη Γαλλία, τη Γερμανία, τη Ρωσία, την Ισπανία, τη Σουηδία ενώ είχαν μεγαλύτερο στόλο από την Ολλανδία, την Αυστρο-ουγγρική Αυτοκρατορία και τη Δανία. Η ανάπτυξη ελληνικής εμπορικής ναυτιλίας στηρίχθηκε σε δύο πυλώνες: από τη μία στις ναυτιλιακές επιχειρήσεις του «εσωτερικού», των νησιών του Ιονίου και του Αιγαίου, και από την άλλη σε εμπορικές και ναυτιλιακές επιχειρήσεις του «εξωτερικού» που ήταν εγκατεστημένες στα κύρια λιμάνια της Μαύρης Θάλασσας, της Μεσογείου και της Βόρειας Θάλασσας. Στη διάρκεια του 19ου αιώνα επιχειρήσεις «του εξωτερικού» αποτελούσαν οι επιχειρηματικοί οίκοι της ελληνικής Διασποράς, ενώ στη διάρκεια του πρώτου μισού του 20ού αιώνα τα ναυτιλιακά γραφεία του Λονδίνου.

Τζελίνα Χαρλαύτη, «Η μεγάλη διεθνής ναυτιλία των Ελλήνων και η “αορατότητα” στην ελληνική οικονομία», στο: Μιχάλης Ψαλιδόπουλος (επιμ.), 200 Χρόνια Ελληνική Οικονομία: παρελθόν, παρόν και μέλλον, Αθήνα: Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών – Τράπεζα Πειραιώς, 2023, σελ. 71.