Η πολιτική διάσταση της Προτεσταντικής Επανάστασης

Ως πολιτικό κίνημα, η Προτεσταντική Επανάσταση ήταν κυρίως αποτέλεσμα δύο εξελίξεων: της ανάπτυξης εθνικής συνείδησης στη Βόρεια Ευρώπη και της ανόδου των απόλυτων μοναρχιών. Από το τέλος ακόμα του Μεσαίωνα, υπήρξε ένα αναπτυσσόμενο πνεύμα ανεξαρτησίας από μέρους πολλών λαών έξω από την Ιταλία. Είχαν φτάσει να θεωρούν τη δική τους εθνική ζωή μοναδική και να απεχθάνονται τις επεμβάσεις οποιασδήποτε εξωτερικής προέλευσης. Αν και δεν ήταν εθνικιστές με τη σύγχρονη έννοια, έτειναν να βλέπουν τον πάπα ως ξένο που δεν είχε δικαίωμα να ανακατεύεται στις υποθέσεις της Αγγλίας, της Γαλλίας ή της Γερμανίας. [...] Η ανάπτυξη εθνικής συνείδησης σ’ όλες αυτές τις χώρες προχωρούσε ταυτόχρονα με την άνοδο απόλυτων μοναρχών. Πραγματικά, θα ήταν δύσκολο να υπολογιστεί πόσο από το εθνικό συναίσθημα ήταν αυθόρμητο και πόσο υποκινούνταν από φιλόδοξους ηγέτες με πρόθεση να αυξήσουν την εξουσία τους. Όπως και να ήταν, είναι σίγουρο ότι οι αξιώσεις των ηγεμόνων για απόλυτη εξουσία αναπόφευκτα θα κατέληγαν να συγκρουστούν με τη Ρώμη. Κανένας απόλυτος μονάρχης δεν ήταν δυνατό να ανεχτεί για πολύ την εξαίρεση της θρησκείας από τη σφαίρα δικαιοδοσίας του. Δεν θα μπορούσε να είναι απόλυτος μονάρχης όσο θα υπήρχε διπλή δικαιοδοσία μέσα στο βασίλειό του.

E. Burns, Ευρωπαϊκή ιστορία: εισαγωγή στην ιστορία και τον πολιτισμό της νεότερης Ευρώπης, Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο, 2006, σσ. 127-128.