# Συμπληρωματικές ερωτήσεις Ενότητας 5

1. Οι μπανιέρες και οι νιπτήρες με το χρόνο συσσωρεύουν «πέτρα», που είναι κυρίως ανθρακικά άλατα. Να προτείνετε μία ουσία που θα μπορούσε να καθαρίσει την πέτρα και να αναφέρετε αν πρέπει να ληφθούν προφυλάξεις κατά τη χρήση της.

2. Μέσα σε πολλά τρόφιμα και ποτά βρίσκονται τα οξέα: φωσφορικό, κιτρικό, τρυγικό, γαλακτικό. Να συμβουλευτείτε τις ετικέτες με τη σύστασή τους και να αντιστοιχίσετε σε κάθε προϊόν το οξύ που περιέχει

Όνομα προϊόντος | Είδος οξέος | Απάντηση
1. πορτοκαλάδα | α. κιτρικό | 1 → ...........
2. γιαούρτι | β. τρυγικό | 2 → ...........
3. αναψυκτικό τύπου κόλα | γ. φωσφορικό | 3 → ...........
4. μούστος | δ. γαλακτικό | 4 → ...........

3. α. Να αντιστοιχίσετε τα ονόματα της στήλης I με τον αντίστοιχο χημικό τύπο της στήλης II.

| | || | Απαντήσεις
1. υδροξείδιο του νατρίου | α. HCl | 1 → ...........
2. υδροξείδιο του καλίου | β. NaOH | 2 → ...........
3. θειικό οξύ | γ. ΝΗ3 | 3 → ...........
4. αμμωνία | δ. KOH | 4 → ...........
5. υδροχλωρικό οξύ | ε. H2SO4 | 5 → ...........

β. Να επιλέξετε τις ουσίες που κατά τη διάλυσή τους στο νερό ελευθερώνουν Η+ και να γράψετε τη χημική εξίσωση της αντίδρασης με την οποία αποδίδονται τα Η+ για μία από αυτές.

γ. Να επιλέξετε τις ουσίες που κατά τη διάλυσή τους στο νερό ελευθερώνουν ΟΗ- και να γράψετε δύο κοινά χαρακτηριστικά αυτών των ουσιών.

δ. Σε δύο δοκιμαστικούς σωλήνες Σ1 και Σ2 εισάγονται στον πρώτο ορισμένη ποσότητα διαλύματος NaOH και στον δεύτερο ορισμένη ποσότητα διαλύματος ΗCl. Στους σωλήνες προστίθενται μερικές σταγόνες του δείκτη μπλε της βρωμοθυμόλης. Να αναφέρετε τι χρώμα θα αποκτήσει το διάλυμα κάθε σωλήνα και να εξηγήσετε γιατί.

ε. Αναμειγνύουμε τα περιεχόμενα των δύο σωλήνων. Να επιλέξετε μια από τις ακόλουθες προτάσεις και να εξηγήσετε την επιλογή σας.

i. Το χρώμα του διαλύματος μετά την ανάμειξη θα είναι κίτρινο

ii. Το χρώμα του διαλύματος μετά την ανάμειξη θα είναι πράσινο

iii. Το χρώμα του διαλύματος μετά την ανάμειξη θα είναι μπλε

iv. Δεν μπορούμε να ξέρουμε το χρώμα του διαλύματος μετά την ανάμειξη

4. Σε μετρήσεις του pH των διαλυμάτων της πρώτης στήλης βρέθηκαν οι τιμές που αναγράφονται στη δεύτερη στήλη. Να αντιστοιχίσετε τα διαλύματα με τις τιμές pH.

| | || | Απαντήσεις
i. αραιό διάλυμα H2SO4 | α. 12,5 |
ii. πυκνό διάλυμα NaOH | β. 3,0 |
iii. αραιό διάλυμα NaOH | γ. 0,2 |
iv. πυκνό διάλυμα H2SO4 | δ. 14,0 |

5. Πολλά οξέα και βάσεις είναι συστατικά των βιολογικών υγρών του ανθρώπου και υπάρχουν σε πολλά τρόφιμα, αναψυκτικά και φάρμακα. Να συμπληρώσετε στον πίνακα που ακολουθεί το όνομα του οξέος που περιέχεται στα προϊόντα που δίνονται:

Τρόφιμο-αναψυκτικό-φάρμακο | Όνομα οξέος
αναψυκτικά τύπου αεριούχας λεμονάδας |
αναψυκτικά τύπου cola |
γιαούρτι |
πορτοκαλάδα |
κρασί |
δισκία βιταμίνης C |
γαστρικό υγρό |
μύες κατά την έντονη άθληση |

6. α. Να επιλέξετε ποιες από τις παρακάτω ενώσεις είναι άλατα και στη συνέχεια να αντιστοιχίσετε όλες τις ενώσεις με το χημικό τύπο τους.

Όνομα Ουσίας | Χημικός τύπος | Απαντήσεις
Α. χλωρίδιο του νατρίου | 1. HNO3 | Α → ...........
Β θειικό βάριο | 2. NaOH | Β → ...........
Γ. νιτρικό οξύ | 3. CaSO4 | Γ → ...........
Δ. θειικό ασβέστιο | 4. BaSO4 | Δ → ...........
Ε. υδροξείδιο του νατρίου | 5. NaCl | Ε → ...........

β. Να παρατηρήσετε το όνομα και το χημικό τύπο των προηγούμενων αλάτων και να συμπληρώσετε τα κενά της ακόλουθης παραγράφου. Στο χημικό τύπο των αλάτων γράφεται πρώτα το …………..ιόν, το οποίο είναι ένα κατιόν …….. και στη συνέχεια το ……………ιόν το οποίο μπορεί να είναι ένα ανιόν …………ή ένα ………………….ανιόν. Στο όνομα της ένωσης διαβάζεται πρώτα το……………και στη συνέχεια το ……….. Για παράδειγμα το CaSO4 ονομάζεται …………. από το όνομα του ……………, ……………… από το όνομα του κατιόντος.

Τύπος ένωσης | Είδος ένωσης | Όνομα ένωσης
H2SO4: 297,4 εκατ. τόνοι |  |
NH3: 290 εκατ. τόνοι |  |
NaOH: 92 εκατ. τόνοι |  |
H3PO4: 85,51 εκατ. τόνοι |  |
HNO3: 63 εκατ. τόνοι |  |
Na2CO3: 42 εκατ. τόνοι |  |
Ca(OH)2: 40 εκατ. τόνοι |  |
CH3COOH: 17,5 εκατ. τόνοι |  |

ΠΗΓΗ: https://www.expertmarketresearch.com/ket-report
https://www.statista.com/statistics

7. Το 2023 ανάμεσα στις 50 πρώτες σε βιομηχανική παραγωγή χημικές ενώσεις υπήρχε μεγάλος αριθμός οξέων, βάσεων και αλάτων. Οι τύποι των κυριότερων από τις ενώσεις αυτές δίνονται στην πρώτη στήλη του παρακάτω πίνακα, μαζί με τα κατά προσέγγιση στοιχεία για την παγκόσμια παραγωγή τους το 2022.

α. Να τα χαρακτηρίσετε στη δεύτερη στήλη ως οξέα, βάσεις ή άλατα και να συμπληρώσετε το όνομά τους στην τρίτη στήλη.

β. Αξιοποιώντας τις πληροφορίες του ηλεκτρονικού σχολικού σας βιβλίου, να βρείτε μια από τις ενώσεις του πίνακα η οποία είναι πρώτη ύλη για την παρασκευή: 1. λιπασμάτων 2. σαπουνιών 3. σκευάσματος που μπορεί να εξουδετερώσει το δηλητήριο της μέλισσας ή της τσουκνίδας.

γ. Να διερευνήσετε και να καταγράψετε τις κύριες χρήσεις καθεμίας από τις ενώσεις του πίνακα και ποιο ποσοστό της παγκόσμιας παραγωγής απορροφούν και να παρουσιάσετε τα αποτελέσματα σε ένα infographic που θα φιλοτεχνήσετε.

Α. ορείχαλκος
Β. ασβέστιο
Γ. ψευδάργυρος
Δ. μπρούντζος
Ε. χαλκός
ΣΤ. χάλυβας
Ζ. χρυσός
Η. κάλιο
Θ. σίδηρος
Ι. υδράργυρος

8. Τα μέταλλα και τα κράματα είναι από τα υλικά που χρησιμοποιούνται περισσότερο. Να παρατηρήσετε το διπλανό πίνακα και να απαντήσετε τις ακόλουθες ερωτήσεις:

α. Ποια από τα σώματα που αναφέρονται είναι κράματα;

β. Ποιο στοιχείο βρίσκεται στο φλοιό της Γης ως αυτοφυές σε μεταλλική μορφή;

γ. Ποιο στοιχείο είναι μαλακό και εύτηκτο;

δ. Ποιο στοιχείο χρησιμοποιείται για την παραγωγή του χάλυβα;

ε. Ποια δεν μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την κατασκευή μαγειρικών σκευών;

στ. Ποιο στοιχείο χρησιμοποιείται για την παραγωγή του μπρούντζου;

ζ. Ποιο στοιχείο χρησιμοποιείται για την παραγωγή οδοντιατρικών αμαλγαμάτων;

9. α. Να συμπληρώσετε τις ακόλουθες χημικές εξισώσεις:

..... Na(s) + …H2O(l) → ..... + ..... + ..... [Διάλυμα 1: Δ1]

..... + …H2O(l) → 2Κ+ + ..... + ..... [ Διάλυμα 2: Δ2]

β. Τι χρώμα θα πάρει το τελικό διάλυμα Δ1, αν προστεθούν σ’ αυτό μερικές σταγόνες του δείκτη μπλε της βρωμοθυμόλης; Να αιτιολογήσετε την απάντησή σας.

γ. Ποια από τις ακόλουθες σχέσεις ισχύει για το διάλυμα Δ2;

i. πλήθος Η+ = πλήθος ΟΗ— | ii. πλήθος Η+ > πλήθος ΟΗ— | iii. πλήθος Η+ < πλήθος ΟΗ—

10. α. Από τις ενώσεις του διπλανού πίνακα:

Μέταλλα είναι: ……………

Κράματα είναι: ……………

Ορυκτά είναι: ……………

Χημικές ενώσεις είναι: ……………

Χημικά στοιχεία είναι: ……………

Άλατα είναι: ……………

Οξέα είναι: ……………

β. Ο χρυσός και ο άργυρος χρησιμοποιούνται για την κατασκευή κοσμημάτων από αρχαιοτάτων χρόνων, γιατί δεν δίνουν εύκολα χημικές αντιδράσεις. Να επιλέξετε την πρόταση που είναι σωστή και για τα δύο στοιχεία:

i. Είναι κακοί αγωγοί της θερμότητας.
ii. Βρίσκονται στο έδαφος σε καθαρή μορφή ως αυτοφυή.
iii. Είναι πιο δραστικά από το σίδηρο
iv. Αντιδρούν με διάλυμα υδροχλωρίου.
v. Είναι αμέταλλα

11. Να χαρακτηρίσετε τις ακόλουθες προτάσεις ως σωστές ή λανθασμένες και να αιτιολογήσετε σύντομα την απάντησή σας.

α. Τα φυσικά σαπούνια είναι άλατα των λιπαρών οξέων με νάτριο ή κάλιο.

β. Για να είναι κατάλληλο για το δέρμα του κεφαλιού ένα σαμπουάν πρέπει να έχει pH περίπου ίσο με 8,0.

γ. Η ασπιρίνη είναι αναλγητικό κατάλληλο για τους πόνους στο στομάχι.

δ. Το μαγειρικό αλάτι χρησιμοποιείται για να δίνει γεύση στο φαγητό, αλλά και για να ξεπαγώνει τους δρόμους.

ε. Τα μαρμάρινα τραπέζια θέλουν ιδιαίτερη προσοχή, γιατί λεκιάζουν αν στάξει επάνω τους χυμός από λεμόνι ή ξίδι.

στ. Οι οδοντόκρεμες είναι ελαφρώς όξινες.

ζ. Τα λιπάσματα περιέχουν οξέα.

12. Τα δόντια που έχουν φθαρεί μπορούν να επιδιορθωθούν με οδοντιατρικά γεμίσματα. Στο παρελθόν τα πιο πολλά γεμίσματα παρασκευάζονται με ανάμειξη σκόνης μετάλλων με υγρό υδράργυρο, ώστε να φτιαχτεί το οδοντιατρικό αμάλγαμα.

α. Τα αμαλγάματα ανήκουν σε μία κατηγορία υλικών που ονομάζονται ………… και είναι …………… 2 ή περισσότερων ……….., εκ των οποίων ένα τουλάχιστον είναι ………… . Τα υλικά αυτά έχουν ……………… και συνήθως βελτιωμένες …… σε σχέση με τις ουσίες που τα αποτελούν.

β. Συνήθως, τα αμαλγάματα παρασκευάζονται με ανάμειξη σκόνης οδοντιατρικού κράματος που έχει περιεκτικότητα 3% Hg, 67%Ag, 26% Sn, 3% Cu και 1% Zn με καθαρό Hg σε αναλογία 1:1. Με βάση αυτή την αναλογία πόσα g Hg περιέχονται σε 5 g αμαλγάματος;

1. νερό | 7. οξυγόνο
2. χρυσός | 8. μπρούντζος
3. μόλυβδος | 9. μάρμαρο
4. χαλκός | 10. χλώριο
5. υδρογόνο | 11. ανθρακικό ασβέστιο
6. διοξείδιο του άνθρακα | 12. υδροχλώριο

13. α. Aπό τις ενώσεις του διπλανού πίνακα:

Μέταλλα είναι: ……………

Κράματα είναι: ……………

Ορυκτά είναι: ……………

Χημικές ενώσεις είναι: ……………

Χημικά στοιχεία είναι: ……………

Άλατα είναι: ……………

Οξέα είναι: ……………

β. Ο χρυσός και ο άργυρος χρησιμοποιούνται για την κατασκευή κοσμημάτων από αρχαιοτάτων χρόνων, γιατί δεν δίνουν εύκολα χημικές αντιδράσεις. Να επιλέξετε την πρόταση που είναι σωστή και για τα δύο στοιχεία:

i. Είναι κακοί αγωγοί της θερμότητας.
ii. Βρίσκονται στο έδαφος σε καθαρή μορφή ως αυτοφυή.
iii. Είναι πιο δραστικά από το σίδηρο
iv. Αντιδρούν με διάλυμα υδροχλωρίου.
v. Είναι αμέταλλα

14. α. Να παρατηρήσετε τα προϊόντα της διπλανής φωτογραφίας και να επιλέξετε ποια από αυτά περιέχουν οξύ.

β. Να εξηγήσετε γιατί τα προϊόντα που περιέχουν οξύ δεν μπορούν να αποθηκευτούν σε σιδερένιο δοχείο; Να δικαιολογήσετε την απάντησή σας, γράφοντας την σχετική χημική εξίσωση.

γ. Αν είχατε να επιλέξετε μεταξύ δύο μεταλλικών δοχείων: του Δ1 από σίδηρο (Fe) και του Δ2 από χαλκό (Cu), για να συσκευάσετε πορτοκαλάδα, θα επιλέγατε κάποιο και γιατί; Να εξηγήσετε τηναπάντησή σας γράφοντας και χημικές εξισώσεις, όπου αυτό είναι δυνατό.

15. Να γράψετε την ιοντική χημική εξίσωση που περιγράφει την αντίδραση:

α. του ψευδαργύρου με το διάλυμα HCl

β. του μαγνησίου με το αραιό διάλυμα H2SO4.

16. Οι μαθητές σε ένα εργαστήριο Χημείας πρόσθεσαν υπό την καθοδήγηση του δασκάλου τους τις χημικές ουσίες που δίνονται στον ακόλουθο πίνακα σε διάλυμα HCl (aq).

α. Να επιλέξετε τις χημικές ουσίες που δεν αντιδρούν με διάλυμα HCl (aq).

β. Να επιλέξετε τις χημικές ουσίες που αντιδρούν με διάλυμα HCl (aq) και παράγουν φυσαλίδες αερίου το οποίο αναφλέγεται με έκρηξη.

γ. Να επιλέξετε τις χημικές ουσίες που αντιδρούν με διάλυμα HCl (aq) και παράγουν φυσαλίδες αερίου το οποίο δεν καίγεται και θολώνει το διαυγές ασβεστόνερο.

α. Cu | β. Mg | γ. Zn
δ. NaOH | ε. CaCO3 | στ. Au

17. Το χλώριο έχει ατομικό αριθμό 17.

α. Να γράψετε την κατανομή των ηλεκτρονίων του χλωρίου σε στιβάδες και να βρείτε τη θέση του στον Περιοδικό Πίνακα.

β. Σε ποια ομάδα στοιχείων ανήκει το χλώριο;

γ. Να εξηγήσετε με ποια από τα ακόλουθα στοιχεία θα έχει παρόμοιες ιδιότητες: 18Ar, 9F, 12Mg.

δ. Η χλωρίνη περιέχει NaClO, το οποίο αντιδρά με το διάλυμα υδροχλωρικού οξέος και ελευθερώνει Cl2, το οποίο είναι τοξικό. Να εξηγήσετε γιατί δεν πρέπει να χρησιμοποιείται χλωρίνη μαζί με καθαριστικό για την πέτρα, η οποία συσσωρεύεται στις τουαλέτες.

ε. Να προτείνετε μια μέθοδο για να ανιχνεύσετε την παρουσία ιόντων χλωρίου σε ένα άλας του νατρίου.

18. Τα στοιχεία της 17ης ομάδας στη φύση υπάρχουν ως διατομικά μόρια.

α. Τι εννοούμε με τον όρο διατομικά;

β. Στο διπλανό πίνακα δίνονται πληροφορίες για τα στοιχεία της 17ης ομάδας.

α. Ποια από τα στοιχεία είναι αέρια σε συνθήκες περιβάλλοντος;

β. Υπάρχουν στερεά ή υγρά στοιχεία στη 17η ομάδα;

γ. Να αναφέρετε δύο χρήσεις για καθένα από τα αλογόνα ή τις χημικές τους ενώσεις.

Σύμβολο | Ατομικός αριθμός | Σημείο βρασμού (οC) | Σημείο τήξης (οC)
F | 9 | -188 | -220
Cl | 17 | -35 | -101
Br | 35 | 59 | -7,2
I | 53 | 184 | 114

Εμφάνιση Απαντήσεων

1. Για να καθαρίσουν οι μπανιέρες και οι νιπτήρες από την «πέτρα» μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε καθαριστικά που περιέχουν HCl ή ξίδι. Τα οξέα που περιέχονται σε αυτά αντιδρούν με τα ανθρακικά άλατα. Απαιτούνται προφυλάξεις κατά τη χρήση καθαριστικών HCl ειδικά αν το διάλυμά του είναι πυκνό καθώς κινδυνεύουμε να πάθουμε εγκαύματα.

2. 1 → α

2 → δ

3 → γ

4 → β

3. α. 1→ β

2 → δ

3 → ε

4 → γ

β. H2SO4, HCl

HCl → H++ Cl–

γ. NaOH, KOH, NH3

Αντιδρούν με οξέα, διαλύουν τα λίπη, αλλάζουν το χρώμα των δεικτών

δ. δεν έχει δωθεί απάντηση
ε. iv. Δεν μπορούμε να ξέρουμε το χρώμα του διαλύματος μετά την ανάμειξη

Κατά την ανάμειξη των δύο διαλυμάτων πραγματοποιείται η αντίδραση της εξουδετέρωσης που μπορεί να γραφεί:

HCl + NaOH → NaCl +H2O ή H++OH– → H2O

Αν τα H+ που προέρχονται από το οξύ = με τα ΟΗ– που προέρχονται από τη βάση, το διάλυμα θα είναι ουδέτερο και θα έχει πράσινο χρώμα.
Αν τα H+ που προέρχονται από το οξύ > από τα ΟΗ– που προέρχονται από τη βάση, το διάλυμα θα είναι όξινο και θα έχει κίτρινο χρώμα.
Αν τα H+ που προέρχονται από το οξύ < από τα ΟΗ– που προέρχονται από τη βάση, το διάλυμα θα είναι βασικό ή αλκαλικό και θα έχει μπλε χρώμα.

4. i →β

ii→δ

iii→α

iv→γ

5. Όνομα οξέος

Ανθρακικό οξύ

Φωσφορικό οξύ

Γαλακτικό οξύ

Κιτρικό οξύ

Τρυγικό οξύ

Ασκορβικό οξύ

Υδροχλωρικό οξύ

Γαλακτικό οξύ

6. α. Άλατα είναι οι ενώσεις: CaSO4, BaSO4 και NaCl.

Πίνακας

Α→ 5

Β→ 4

Γ→ 1

Δ→ 3

Ε→ 2

β. Στο χημικό τύπο των αλάτων γράφεται πρώτα το θετικό ιόν, το οποίο είναι ένα κατιόν μετάλλου και στη συνέχεια το αρνητικό ιόν το οποίο μπορεί να είναι ένα ανιόν αμετάλλου ή ένα πολυατομικό ανιόν. Στο όνομα της ένωσης διαβάζεται πρώτα το ανιόν και στη συνέχεια το κατιόν. Για παράδειγμα το CaSO4 ονομάζεται θειικό από το όνομα του ανιόντος, ασβέστιο από το όνομα του κατιόντος.

7. α.

Είδος ένωσης | Όνομα ένωσης
Οξύ | Θειικό οξύ
Βάση | Αμμωνία
Βάση | Υδροξείδιο του νατρίου
Οξύ | Φωσφορικό οξύ
Οξύ | Νιτρικό οξύ
Άλας | Ανθρακικό νάτριο
Βάση | Ανθρακικό ασβέστιο
Οξύ | Αιθανικό οξύ

β. Για την παρασκευή λιπασμάτων, η ένωση που συνήθως χρησιμοποιείται είναι η ΝΗ3. Για την παρασκευή σαπουνιών, η ένωση που απαιτείται είναι το NaOH. Για την παρασκευή σκευάσματος που μπορεί να εξουδετερώσει το δηλητήριο της μέλισσας ή της τσουκνίδας, μπορεί να χρησιμοποιηθεί η ένωση CH3COOH, καθώς μπορεί να αντιδράσει με το δηλητήριο και να το εξουδετερώσει.
γ. H2SO4: Οι κυριότερες χρήσεις του είναι στην παραγωγή λιπασμάτων, στην παραγωγή απορρυπαντικών, στη διύλιση του πετρελαίου, στην κατεργασία χάλυβα, στην παραγωγή και στον καθαρισμό μετάλλων, στην παραγωγή μπαταριών, στην παραγωγή εκρηκτικών υλών, στην παραγωγή συνθετικών ινών, πλαστικών, στην κατεργασία αποβλήτων και στη χημική βιομηχανία κ.α.

NH3: Χρησιμοποιείται κυρίως στην παραγωγή λιπασμάτων, στην κατασκευή καθαριστικών και απολυμαντικών προϊόντων κ.α.

NaOH: Χρησιμοποιείται στην κατασκευή σαπουνιών, οικιακών καθαριστικών, χαρτιού, υφασμάτων κ.α.

H3PO4: Χρησιμοποιείται στην παραγωγή λιπασμάτων, τροφίμων, αναψυκτικών κ.α.

Na2CO3: Χρησιμοποιείται στην παραγωγή γυαλιού, σαπουνιών, χαρτιού, χημικών ενώσεων κ.α.

Ca(OH)2: Χρησιμοποιείται στη βιομηχανία τροφίμων, ως απολυμαντικό, στην κατασκευή τσιμέντου κ.α.

CH3COOH: Χρησιμοποιείται στην παρασκευή τροφίμων και ποτών, στη βιομηχανία καλλυντικών, καθαριστικών και απολυμαντικών προϊόντων κ.α.

8. α. Κράματα είναι τα εξής: ορείχαλκος, μπρούντζος και χάλυβας.

β. Το στοιχείο που βρίσκεται στο φλοιό της Γης ως αυτοφυές σε μεταλλική μορφή είναι ο χρυσός.

γ. Το στοιχείο που είναι μαλακό είναι ο χρυσός.

δ. Το στοιχείο που χρησιμοποιείται για την παραγωγή του χάλυβα είναι ο σίδηρος.

ε. Τα στοιχεία που δεν μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την κατασκευή μαγειρικών σκευών είναι ο υδράργυρος, γιατί είναι υγρός και τοξικός, το κάλιο γιατί είναι μαλακό και αντιδρά βίαια με το νερό, και ο σίδηρος, γιατί είναι πιο δραστικός από το υδρογόνο και τα φαγητά είναι συχνά όξινα και ο χρυσός, γιατί είναι πολύ ακριβός.

στ. Το στοιχείο που χρησιμοποιείται για την παραγωγή του μπρούντζου είναι ο χαλκός.

ζ. Τα στοιχεία που χρησιμοποιούνται για την παραγωγή οδοντιατρικών αμαλγαμάτων είναι ο υδράργυρος, ο άργυρος, ο χαλκός, και ο ψευδάργυρος.

9. α. 2Na(s) + 2H2O(l) → 2Na+ (aq) + 2OH— (aq) + H2 (g) [Διάλυμα 1: Δ1]

2Κ(s) + 2H2O(l) → 2Κ++ 2OH— (aq) + H2 (g) [Διάλυμα 2: Δ2]

β. Επειδή παράγονται ανιόντα υδροξειδίου το διάλυμα θα έχει τιμή pH > 7 στους 25 oC. Ο δείκτης μπλε της βρωμοθυμόλης σε βασικό διάλυμα αποκτά μπλε χρώμα

γ. Σωστή απάντηση: iii . Επειδή παράγονται ανιόντα υδροξειδίου το διάλυμα είναι αλκαλικό. Επομένως ισχύει ότι πλήθος Η+ < πλήθος ΟΗ—.

10. Μετά την κατανάλωση τροφών που περιέχουν ζάχαρη, τα βακτήρια του στόματος διασπούν τη ζάχαρη σε οξέα, τα οποία καταστρέφουν το σμάλτο των δοντιών. Για να προστατευτούν τα δόντια από τη διαβρωτική επίδραση των οξέων του στόματος, χρησιμοποιούνται οδοντόκρεμες ελαφρώς αλκαλικές για να επιτευχθεί η εξουδετέρωσή τους.

1. Σωστή

2. Σωστή

3. Λανθασμένη

4. Λανθασμένη

5. Σωστή

11. α. Η πρόταση είναι σωστή.

β. Η πρόταση είναι λανθασμένη.
Για να είναι κατάλληλο για το δέρμα του κεφαλιού ένα σαμπουάν πρέπει να έχει pH περίπου ίσο με το pH του δέρματος δηλαδή περίπου ίσο με 5,5.

γ. Η πρόταση είναι λανθασμένη.
Στο στομάχι εκκρίνεται υδροχλωρικό οξύ. Οπότε η ασπιρίνη που περιέχει ακετυλοσαλικυλικό οξύ θα κάνει πιο έντονο το πρόβλημα στο στομάχι.

δ. Η πρόταση είναι σωστή.

ε. Το μάρμαρο αποτελείται από ανθρακικό ασβέστιο δηλαδή από ένα ανθρακικό άλας. Ο χυμός από λεμόνι ή ξίδι περιέχει οξέα τα οποία αντιδρούν με ανθρακικά άλατα με αποτέλεσμα να λεκιάζουν.

στ. Η πρόταση είναι λανθασμένη.
Οι οδοντόκρεμες είναι ελαφρώς αλκαλικές ώστε να εξουδετερώνουν οξέα, τα οποία καταστρέφουν το σμάλτο των δοντιών. Για να προστατευτούν τα δόντια από τη διαβρωτική επίδραση των οξέων του στόματος, χρησιμοποιούνται οδοντόκρεμες ελαφρώς αλκαλικές, για να επιτευχθεί η εξουδετέρωσή τους.

ζ. Η πρόταση είναι λανθασμένη.
Τα λιπάσματα περιέχουν άλατα.

12. α. Τα αμαλγάματα ανήκουν σε μία κατηγορία υλικών που ονομάζονται κράματα και είναι μείγματα 2 ή περισσότερων στοιχείων, εκ των οποίων ένα τουλάχιστον είναι μέταλλο. Τα υλικά αυτά έχουν διαφορετικές και συνήθως βελτιωμένες ιδιότητες σε σχέση με τις ουσίες που τα αποτελούν.

β. Στα 200 g αμαλγάματος περιέχονται 103 g Ηg

Στα 5 g αμαλγάματος περιέχονται x g Ηg
x = 103 x 5 / 200 = 2,575

Επομένως στα 5 g αμαλγάματος περιέχονται 2,575 g Ηg.

13. α. Από τις ενώσεις του διπλανού πίνακα:

Μέταλλα είναι: 2, 3, 4, 5, 7, 10

Κράματα είναι: 8

Ορυκτά είναι: 2, 9, 11

Χημικές ενώσεις είναι: 6, 11, 12

Χημικά στοιχεία είναι: 2, 3, 4, 5, 7, 10

Άλατα είναι: 11

Οξέα είναι: 12

β. Σωστή πρόταση: ii

14. α. Οξέα περιέχουν τα: πορτοκάλια, cola-cola, σόδα, ξίδι.

β. Τα προϊόντα που περιέχουν οξύ δεν μπορούν να αποθηκευτούν σε σιδερένιο δοχείο καθώς το οξύ που περιέχεται σε αυτά θα αντιδράσει με τον σίδηρο του δοχείου σύμφωνα με την εξίσωση: Fe(s) + 2H+ (aq) → Fe2+ (aq) + H2 (g)

γ. Η πορτοκαλάδα περιέχει οξέα. Επομένως θα επιλέξουμε το δοχείο Δ2 από χαλκό (Cu) καθώς ο χαλκός είναι λιγότερο δραστικός από το υδρογόνο και έτσι δεν θα αντιδράσει το οξύ με το υλικό από το οποίο είναι κατασκευασμένο το δοχείο.

15. α. Zn(s) + 2H+ (aq) + 2Cl– (aq) → Zn2+(aq) + 2Cl– (aq) + H2 (g)

β. Mg(s) + 2H+ (aq) + SO42- (aq) → Mg2+(aq) + SO42- (aq) + H2 (g)

16. α. Οι χημικές ουσίες που δεν αντιδρούν με διάλυμα HCl (aq) είναι ο χαλκός και ο χρυσός, γιατί είναι λιγότερο δραστικές από το Η2.

β. Το αέριο που αναφλέγεται με έκρηξη είναι το υδρογόνο. Αντιδρούν με το HCl και παράγουν αέριο υδρογόνο τα μέταλλο που είναι δραστικότερα από το υδρογόνο. Παραδείγματα τέτοιων μέταλλων είναι το μαγνήσιο και ο ψευδάργυρος.

γ. Το αέριο το οποίο δεν καίγεται και θολώνει το διαυγές ασβεστόνερο είναι το CO2. Τα ανθρακικά άλατα, όπως το CaCO3 , αντιδρούν με τα οξέα και παράγουν αέριο CO2.

17. α. Η κατανομή των ηλεκτρονίων του χλωρίου σε στιβάδες είναι: K(2)-L(8)-M(7). Ανήκει στην 3η περίοδο και 17η ομάδα του Π.Π..

β. Ανήκει στην ομάδα των αλογόνων.

γ. Το F έχει την εξής κατανομή των ηλεκτρονίων του σε στιβάδες: K(2)-L(7). Ανήκει στην 17η ομάδα του Π.Π. όπως και το Cl. Επομένως τα στοιχεία F και Cl ανήκουν στην ίδια ομάδα του Π.Π. και έχουν παρόμοιες ιδιότητες.

δ. Το καθαριστικό για την πέτρα, η οποία συσσωρεύεται στις τουαλέτες περιέχει οξύ. Επομένως αν αναμειχθεί με χλωρίνη θα ελευθερωθεί Cl2, το οποίο είναι τοξικό.

ε. Για να ανιχνεύσετε την παρουσία ιόντων χλωρίου σε ένα άλας του νατρίου μπορείτε να προσθέσετε σταγόνες διαλύματος νιτρικού αργύρου. Αν παραχθεί λευκό ίζημα τότε πιστοποιείται η παρουσία ιόντων χλωρίου στο άλας.

18. α. Διατομικά σημαίνει ότι τα μόρια των χημικών στοιχείων των αλογόνων αποτελούνται από δύο ίδια άτομα.

β. i. Τα στοιχεία τα οποία είναι αέρια σε συνθήκες περιβάλλοντος είναι το φθόριο το χλώριο.

ii. Υγρό στοιχείο είναι το Br. Στερεό στοιχείο είναι το ιώδιο.

iii. Ενώσεις Cl: απολυμαντικό, λευκαντικό.

Ενώσεις Br: εντομοκτόνο, φωτογραφία.

Ενώσεις Ι: αντισηπτικό, ακτινοδιαγνωστική.