Η ΜΕΤΡΗΣΗ ΤΟΥ ΧΡΟΝΟΥ

Η μέτρηση του χρόνου αποτέλεσε ένα πρόβλημα για τον άνθρωπο από τους αρχαιοτάτους χρόνους. Στην προσπάθεια αυτή χρησιμοποίησε την περιστροφή της Γης και την περιφορά της γύρω από τον Ήλιο ως φυσικά ρολόγια για τη μέτρησή του. Η ανατολή και η δύση καθόριζαν τη διάρκεια της ημέρας, οι φάσεις της Σελήνης τη διάρκεια του μήνα και η κίνηση του Ήλιου στον ουρανό τη διάρκεια του έτους.

Σήμερα κάθε χώρα έχει υιοθετήσει την ώρα του μεσημβρινού της ατράκτου που ανήκει η πρωτεύουσά της. Η Ελλάδα που βρίσκεται στη δεύτερη άτρακτο ανατολικά από αυτήν που περιέχει το Γκρήνουιτς, θα έχει δύο ώρες διαφορά (2 ώρες μπροστά τα ρολόγια). Αντίστοιχα, αν η ώρα της ατράκτου του Γκρήνουιτς είναι 11:00, το Σίδνεϋ της Αυστραλίας (ανατολικά) θα έχει 20:00, δηλαδή 9 ώρες μπροστά και το Λος Άντζελες των ΗΠΑ (δυτικά) θα έχει 01:00, δηλαδή 10 ώρες πίσω.

Χαρακτηριστικά παραδείγματα ρολογιών για τη μέτρηση του χρόνου στην αρχαιότητα (από τον 5ο μέχρι τον 1ο αιώνα π.Χ.)

 

  1. 5ος αιώνας π.Χ.
  2. 4ος αιώνας π.Χ.
  3. 3ος αιώνας π.Χ.
  4. 1ος αιώνας π.Χ.
  5. 1ος αιώνας π.Χ.

  1. Το ξυπνητήρι του Πλάτωνα

    5ος αιώνας π.Χ.


    Λειτουργία:
    Το ανώτερο κεραμικό δοχείο τροφοδοτεί κατάλληλα με νερό το επόμενο δοχείο. Όταν αυτό γεμίσει την προγραμματισμένη χρονική στιγμή (π.χ. μετά από 7 ώρες) αδειάζει με ταχύτητα το νερό στο επόμενο κλειστό δοχείο και αναγκάζει τον αέρα που περιέχει να εξέλθει με πίεση σφυρίζοντας από μία σύριγγα στην κορυφή του, έτσι κτυπά το ξυπνητήρι.

  2. Το ξυπνητήρι του Αριστοτέλη

    4ος αιώνας π.Χ.


    Λειτουργία:
    Πρόκειται για ένα υδραυλικό ξυπνητήρι που εφηύρε ο Αριστοτέλης. Αποτελείτο από ένα δοχείο με νερό που άδειαζε με επιλεγμένο ρυθμό, σε ένα άλλο δοχείο που έφερε έναν πλωτήρα. Την προκαθορισμένη στιγμή που γέμιζε το δεύτερο δοχείο, ο πλωτήρας ανατρεπόταν και τα σφαιρίδια που ήταν τοποθετημένα στην επίπεδη επιφάνειά του έπεφταν σε ένα κύπελλο προκαλώντας εκκωφαντικό θόρυβο, έτσι κτυπά το ξυπνητήρι.

  3. Το υδραυλικό ρολόι του Κτησίβιου

    3ος αιώνας π.Χ.

    Λειτουργία:
    Το υδραυλικό ρολόι του Κτησίβιου ήταν μία σύνθετη αυτόματη διάταξη που μπορούσε να λειτουργεί αδιάκοπα, χωρίς ανθρώπινη παρέμβαση. Ο δείκτης υποδείκνυε την ώρα του 24ώρου σε ένα περιστρεφόμενο τύμπανο που περιείχε το διάγραμμα των ωρών της ημέρας και της νύκτας ανάλογα με την ημερομηνία.

    Το υδραυλικό ρολόι του Αρχιμήδη

    3ος αιώνας π.Χ.


    Λειτουργία:
    Το ρολόι του Αρχιμήδη ήταν ένα πολύπλοκο υδραυλικό ρολόι με πολλούς αυτοματισμούς. Θεωρείται το πρώτο ξυπνητήρι με κτύπους.

    Το αναφορικό ρολόι

    3ος αιώνας π.Χ.


    Λειτουργία:
    Το αναφορικό ρολόι αποτελείτο από ένα τύμπανο με 365 οπές (όσες οι μέρες του χρόνου) και έναν δείκτη που τοποθετείτο διαδοχικά σε κάθε μία από τις οπές στην περιφέρεια του τυμπάνου και δείχνει τις 12 ημερήσιες και 12 νυχτερινές ώρες ανάλογα με την εποχή.

  4. Το υδραυλικό ρολόι του Ανδρόνικου Κυρρήστου (Πλάκα, Αθήνα)

    1ος αιώνας π.Χ.


    Λειτουργία:
    Το υδραυλικό ρολόι του Κυρρήστου βρισκόταν στο εσωτερικό του πύργου των αέρηδων και λειτουργούσε αδιάκοπα, χωρίς ανθρώπινη παρέμβαση, με τους κατάλληλους αυτοματισμούς. Ένας δείκτης εκτελούσε μια πλήρη περιστροφή υποδεικνύοντας τις 12 ημερήσιες και 12 νυχτερινές ανισόχρονες ώρες (ανάλογα με την εποχή).