Κείμενο 1

Τι είναι έγκλημα:
«η αναγωγή μιας πράξης σε εγκληματική γίνεται με το χαρακτηρισμό της ως εγκλήματος. Η λέξη «ορισμός» θέτει το ερώτημα ποιος ορίζει και σε ποιον απευθύνεται ο ορισμός, μ’ άλλα λόγια, ποιος θέτει τον κανόνα και ποιος οφείλει να υπακούει... Το έγκλημα είναι πολιτικό φαινόμενο, είναι δημιούργημα της κρατικής βούλησης που εκφράζεται με τον ποινικό νόμο. Φθάνουμε λοιπόν στη διαπίστωση ότι το έγκλημα δεν είναι μια συμπεριφορά της οποίας ο εγκληματικός χαρακτήρας απορρέει από μια εσωτερική της ιδιότητα, αλλά είναι μια συμπεριφορά που ορίζεται ως εγκληματική από αυτούς που έχουν την εξουσία να δώσουν αυτό τον ορισμό. Συνεπώς, οποιαδήποτε συμπεριφορά μπορεί να οριστεί ως εγκληματική από τον ποινικό νόμο».

Ηλίας Δασκαλάκης. (1985). Η εγκληματολογία της κοινωνικής αντίδρασης. Αθήνα: Σάκκουλας.

Κείμενο 2

Υπάρχουν πολλά παραδείγματα πράξεων που σήμερα θεωρούνται εγκλήματα και τιμωρούνται, ενώ στο παρελθόν δεν χαρακτηρίζονταν ως τέτοια. Ας δούμε μερικά:
• Στην αρχαία Σπάρτη υπήρχε ο θεσμός της κρυπτείας, η οποία ήταν μέρος της στρατιωτικής εκπαίδευσης των νεαρών Σπαρτιατών. Ήταν μια νυκτερινή επιδρομή με σκοπό την εξόντωση ειλώτων. Δεν υπήρχε κάποιου είδους ποινή για το φόνο είλωτα.
• Στην Ινδία μαζί με το σύζυγο που είχε πεθάνει καιγόταν και η χήρα του ζωντανή. Ο Ιούλιος Βερν περιγράφει ένα παρόμοιο περιστατικό στο μυθιστόρημά του "Ο γύρος του κόσμου σε ογδόντα ημέρες".
Όμως, και πράξεις που παλιότερα θεωρούνταν εγκλήματα σήμερα δεν ορίζονται ως τέτοια. Π.χ.:
• Μετά την ανακάλυψη της Αμερικής ήρθε στην Ευρώπη η συνήθεια του καπνίσματος φύλλων καπνού, που την αντέγραψαν οι πρώτοι άποικοι από τους Ινδιάνους. Τα πρώτα χρόνια, το κάπνισμα φύλλων καπνού θεωρήθηκε έγκλημα και τιμωρούνταν ακόμη και με θάνατο σε μερικές χώρες της Ευρώπης. Σήμερα το κάπνισμα τσιγάρων καπνού, σε χώρους που επιτρέπεται το κάπνισμα, δεν είναι αξιόποινη πράξη.
• Η μοιχεία στις μέρες μας δεν θεωρείται ποινικό αδίκημα. Είναι αιτία διαζυγίου αλλά δεν επιφέρει ποινή.

Κείμενο 3

Ο ελληνικός ποινικός κώδικας δίνει έναν πρωταρχικό ορισμό για το νομικό έγκλημα.
Αναφέρει το άρθρο 14 του Ποινικού Κώδικα: «Έγκλημα είναι πράξη άδικη και καταλογιστή στο δράστη της, η οποία τιμωρείται από τον ποινικό νόμο». Ωστόσο, αυτός ο ορισμός δεν είναι απόλυτος. Σε ορισμένες περιπτώσεις, ο ίδιος ο νομοθέτης προβλέπει ότι παρά το γεγονός πως μια πράξη έχει τα εξωτερικά χαρακτηριστικά του νομικού εγκλήματος, δεν θεωρείται ότι είναι άδικη και άρα δεν συνιστά τυπικό έγκλημα. [...]

Προβλέπονται δε ειδικά οι λόγοι αποκλεισμού του άδικου χαρακτήρα της πράξης όταν:
- Η πράξη τελέστηκε κατόπιν προσταγής.
- Σε κατάσταση ανάγκης.
- Υπήρχε συναίνεση εγκύου, υπό όρους για τεχνητή διακοπή της εγκυμοσύνης.
- Υπήρχε συναίνεση ανήλικης εγκύου και των γονέων ή επιμελητών της για τεχνητή διακοπή της εγκυμοσύνης.
- Επιφέρθηκε σωματική βλάβη με συναίνεση του παθόντος που δεν είναι αντίθετη στα χρηστά ήθη.

Προσαρμογή από το Σοφία Βιδάλη, Εισαγωγή στην εγκληματολογία, Αθήνα: Νομική Βιβλιοθήκη

1. Πώς συνδέει ο συγγραφέας την εξουσία με τον χαρακτηρισμό μιας πράξης ως έγκλημα;


2. Τι δείχνουν τα παραπάνω παραδείγματα σχετικά με το τι ορίζεται ως έγκλημα;


3. Γιατί οι κατηγορίες πράξεων που αναφέρει η συγγραφέας δεν συνιστούν εγκλήματα, παρά το γεγονός ότι είναι πράξεις άδικες (παραβιάζουν το νόμο) κατά άλλων προσώπων;