Σχολικός εκφοβισμός: η αναγνώριση ενός προβλήματος

Η ιστορία του σχολικού εκφοβισμού είναι μακρά και σε πολλές περιπτώσεις τραγική (αυτοκτονίες ή δολοφονίες παιδιών, το λεγόμενο bullycide). Όμως, η αναγνώρισή του ως πρόβλημα και οι προσπάθειες για την αντιμετώπισή του βρίσκονται ακόμη σε νηπιακό στάδιο. Πολλοί δεν αναγνωρίζουν καν το πρόβλημα, άλλοι το θεωρούν μια «φυσιολογική» παράμετρο της σχολικής ζωής («παιδιά είναι, έτσι κάνουν») και ορισμένοι – οι πιο τραγικοί – το αντιμετωπίζουν σαν αναγκαίο τρόπο κοινωνικοποίησης του παιδιού σε μια σκληρή και ανταγωνιστική κοινωνία («θα φάει και θα δώσει χαστούκια για να σκληραγωγηθεί»).
Όμως, τίποτα από τα παραπάνω δεν ισχύει. Δεν είναι «φυσιολογικό» παιδιά να εκφοβίζουν παιδιά. Δεν υπάρχει κάποια δεδομένη ανθρώπινη φύση που να έχει βιολογικά εγγεγραμμένο στον κώδικα της τον κανόνα «δείξε ότι είσαι κάποιος εκβιάζοντας και χτυπώντας»! Ή για να το πούμε με άλλα λόγια, οι κοινωνικές επιστήμες εδώ και πολλά χρόνια έχουν δείξει ότι δεν υπάρχει κάποια εγγενώς βίαιη ανθρώπινη φύση. Δεν είμαστε όλοι «παιδιά του Κάιν» όπως προσπαθούν να μας πείσουν οι βιολογικές προσεγγίσεις που αντιμετωπίζουν τον άνθρωπο σαν ένα σύνολο από «εγωιστικά γονίδια», αθωώνοντας έτσι τις κοινωνικές ανισότητες και τις δομές που δημιουργούν τους όρους εκδήλωσης της βίας.
Εδώ αξίζει να προσθέσουμε, ως έμμεση απάντηση σε όσους θεωρούν ότι η ζωή είναι αγώνας, στον οποίο κερδίζει ο πιο σκληραγωγημένος, προτρέποντας τα παιδιά τους να είναι ανταγωνιστικά και σκληρά, ότι δεν θα εκπλαγούν, αν βρουν τον εαυτό τους στα παρακάτω λόγια: «Η ιδέα του αγώνα είναι τόσο παλιά όσο και η ίδια η ζωή, καθώς η ζωή διατηρείται μόνο επειδή άλλα πράγματα χάνονται μέσα από τον αγώνα. Σε αυτόν τον αγώνα, ο πιο ικανός κερδίζει, ενώ ο λιγότερο ικανός, ο αδύναμος, χάνει. Ο αγώνας είναι ο πατέρας όλων των πραγμάτων». Ενδεχομένως, να εκπλαγούν άσχημα όταν πληροφορηθούν ότι το απόσπασμα είναι από ομιλία του Χίτλερ στο Κάλενμπαχ το 1928.

    Ο εκφοβισμός έχει να κάνει με ένα πλέγμα σχέσεων:
  • Τη σχέση του δράστη με το σχολείο και τους συμμαθητές του.
  • Τη σχέση του θύματος με το σχολείο και τους συμμαθητές του.
  • Τη σχέση του συλλόγου διδασκόντων με τους γονείς και τους μαθητές.
    Έτσι, η προσπάθεια ανάλυσης και αντιμετώπισης του εκφοβισμού πρέπει να κατευθύνεται:
  • Στην αναζήτηση των όρων και του τρόπου συγκρότησης αυτών των σχέσεων.
  • Την εξέταση του περιεχομένου των σχέσεων.
  • Στην αντιμετώπιση του προβλήματος του σχολικού εκφοβισμού μέσω της ενδυνάμωσης των σχέσεων αλλά και της αναδιαμόρφωσης των ήδη υπαρκτών.

Η εμπειρία δείχνει ότι όσο πιο αδύναμες είναι οι σχέσεις των παραγόντων της σχολικής ζωής (εκπαιδευτικοί, μαθητές, γονείς) τόσο καλύτερα διαμορφωμένοι είναι οι όροι για την εμφάνιση του σχολικού εκφοβισμού.

Κώστας, Θ. (2013, Φεβρουάριος 9). Σχολικός εκφοβισμός: η αναγνώριση ενός προβλήματος. Ανάκτηση από Κριτική Παιδαγωγική: criticeduc.blogspot.com





Δραστηριότητα
Εννοιολογικός χάρτης: Σχολικός Εκφοβισμός

Κατασκευάστε έναν εννοιολογικό χάρτη που να βασίζεται στις πληροφορίες του κειμένου, λαμβάνοντας υπόψη και τα παρακάτω:

Σχολικός Εκφοβισμός

Μορφές: Ψυχολογική, σωματική, λεκτική βία
Ακραίες συνέπειες: Bullycide (αυτοκτονίες/δολοφονίες παιδιών)

Κοινωνικές Αντιλήψεις – Εμπόδια Αναγνώρισης

Δεν αναγνωρίζεται ως πρόβλημα
Θεωρείται «φυσιολογικός» στην παιδική ηλικία
Αντιμετωπίζεται ως «αναγκαία σκληραγώγηση»
Δικαιολογείται από βιολογιστικές θεωρίες (π.χ. «εγωιστικά γονίδια»)

Απόρριψη Βιολογισμού

Δεν υπάρχει εγγενής βίαιη φύση
Η βία είναι κοινωνικά δομημένη
Οι κοινωνικές επιστήμες τονίζουν τον ρόλο των κοινωνικών ανισοτήτων

Κοινωνικές Σχέσεις που Εμπλέκονται

Δράστης ↔ σχολείο/συμμαθητές
Θύμα ↔ σχολείο/συμμαθητές
Διδάσκοντες ↔ γονείς/μαθητές

Αντιμετώπιση Εκφοβισμού

Ανάλυση του τρόπου συγκρότησης των σχέσεων
Εξέταση του περιεχομένου των σχέσεων
Ενδυνάμωση και αναδιαμόρφωση σχέσεων

Κεντρική Διαπίστωση

Όσο πιο αδύναμες οι σχέσεις → τόσο εντονότερα τα φαινόμενα εκφοβισμού

Ιδεολογική Κριτική

Ο ανταγωνισμός και η λογική του «ισχυρού» παραπέμπουν σε φασιστικές ιδεολογίες (π.χ. Χίτλερ)