Επικεφαλής της οθωμανικής κρατικής μηχανής και κοινωνίας και κύριος τόσο των μέσων παραγωγής όσο και των υπηκόων του κράτους ήταν ο σουλτάνος [περσ. πατισάχ]. Ήταν ο ανώτατος πολιτικός, στρατιωτικός και, από το 1517, θρησκευτικός ηγέτης, ενσάρκωση της απολυταρχικής εξουσίας. Θεωρητικά η εξουσία του ήταν απεριόριστη και οι διαταγές του είχαν θέση νόμου του κράτους. Επομένως η διοίκηση είχε έντονο συγκεντρωτικό και προσωποπαγή χαρακτήρα.
Η κεντρική διοίκηση: Ο μεγάλος βεζίρης (vezir a’zem) αποτελούσε το επόμενο σημαντικότερο φυσικό πρόσωπο της αυτοκρατορίας μετά τον σουλτάνο. Είχε υπό τον έλεγχό του τη διακυβέρνηση του κράτους και τους διορισμούς αξιωματούχων στην κεντρική και επαρχιακή διοίκηση. Από την εποχή του Μεχμέτ Β΄ (1432-81) και εξής, προερχόταν από τις τάξεις των εξισλαμισμένων σουλτανικών δούλων. Από το 1566 λειτουργούσε και ως διοικητής του στρατού στις πολεμικές αναμετρήσεις, αντικαθιστώντας τη φυσική παρουσία του σουλτάνου. Η εξέλιξη αυτή σήμαινε απώλεια μέρους του κύρους τού σουλτάνου ως αρχηγού των μουσουλμάνων στον ιερό πόλεμο κατά των απίστων.
Πριν από κάθε σημαντική απόφαση ο μεγάλος βεζίρης ήταν υποχρεωμένος να συμβουλευτεί και τα μέλη του αυτοκρατορικού συμβουλίου (Divan Hûmayûn), ή απλά ντιβάν, τυπικά το ανώτατο όργανο σχεδιασμού της εσωτερικής και εξωτερικής πολιτικής της αυτοκρατορίας, αν και ο σουλτάνος είχε το δικαίωμα να ανατρέψει τις αποφάσεις του. Μέλη του συμβουλίου ήταν ο μεγάλος βεζίρης, ο υπεύθυνος για τα οικονομικά του κράτους και φύλακας του θησαυροφυλακίου δεφτερδάρης (defterdâr), δύο αρχιδικαστές (kadi-asker) που αντιπροσώπευαν τη δικαστική εξουσία και ο νισαντζής, φύλακας της αυτοκρατορικής σφραγίδας. Από τα τέλη του 16ου αιώνα μέλος του συμβουλίου έγινε και ο αρχιναύαρχος του στόλου (kapudan paşa) ενώ, αν το απαιτούσε η συγκυρία, συμμετείχε ο και αγάς των γενιτσάρων (yeniçeri ağası).
Στην ιεραρχία ακολουθούσαν οι κατώτεροι αξιωματούχοι και το ιερατείο, με σημαντικότερους τους ουλεμάδες (ulemâ), τους νομομαθείς, επίσημους ερμηνευτές του μουσουλμανικού κανονικού δικαίου.
Δραστηριότητα
Αξιοποιώντας τις πληροφορίες του βιβλίου, τις εικόνες και το ψηφιακό μαθησιακό αντικείμενο, να διακρίνετε τους τρόπους και τους συμβολισμούς μέσα από τους οποίους προβάλλεται το μεγαλείο του σουλτάνου. Ποιους σκοπούς, κατά τη γνώμη σας, εξυπηρετούσε αυτή η πρακτική;