Οι εμπορικές σχέσεις της Υψηλής Πύλης με τις χώρες της δυτικής Ευρώπης αναπτύχθηκαν, ήδη από τον 16ο αι., στη βάση των Διομολογήσεων, δηλαδή των ειδικών συμφωνιών με τις οποίες ο σουλτάνος παραχωρούσε σε ευρωπαίους εμπόρους που διέμεναν σε οθωμανικά εδάφη εμπορικές διευκολύνσεις: μειωμένους δασμούς, δικαίωμα οργάνωσης εμπορικής παροικίας και εγκατάστασης προξενικών αρχών, ελευθερία μετακίνησης κ.ά. Αυτές οι σουλτανικές προνομιακές παραχωρήσεις αποσκοπούσαν στη δημιουργία ευνοϊκών όρων ανάπτυξης της ευρωπαϊκής εμπορικής δραστηριότητας. Αντάλλαγμα ήταν πάντοτε η πολιτική συμμαχία της ευνοούμενης χώρας με την Υψηλή Πύλη. Με άλλα λόγια, η παραχώρηση διομολογήσεων προς ένα ευρωπαϊκό κράτος αποτελούσε τη βασικότερη μέθοδο αναζήτησης στηριγμάτων και συμμαχιών στον δυτικό κόσμο. Ως τον 18ο αι., οι σουλτάνοι δεν θεωρούσαν τις διομολογήσεις νομικά δεσμευτικές διεθνείς συνθήκες και διατηρούσαν το δικαίωμα αναστολής τους αν το έκριναν συμφέρον.
Για πρώτη φορά, ειδικά προνόμια παραχωρήθηκαν από τον σουλτάνο Ορχάν στη Γένοβα, το 1352. Αργότερα, οι εμπορικές ελευθερίες και οι αντίστοιχες ρυθμίσεις που προβλέπονταν στη βενετο-οθωμανική συμφωνία του 1540 αποτέλεσαν πρότυπο των διομολογήσεων που παραχωρήθηκαν στη Γαλλία το 1569, στην Αγγλία το 1580 και στην Ολλανδία το 1612. Στους επόμενους αιώνες, αυτές οι συμφωνίες επανυπογράφηκαν πολλές φορές, ενώ και άλλες χώρες που σταδιακά απέκτησαν εμπορικά ενδιαφέροντα στην Ανατολή επιδίωξαν και πέτυχαν την παραχώρηση ανάλογων προνομίων. Σχετικά αβλαβείς και πολύ χρήσιμες κατά τους αιώνες της οθωμανικής ισχύος, οι διομολογήσεις κατέληξαν αργότερα να υπονομεύσουν την οθωμανική κυριαρχία.
Οι διομολογήσεις απέκτησαν ιδιαίτερη αξία για τους χριστιανούς και Εβραίους εμπορευόμενους της αυτοκρατορίας και συντέλεσαν στην εμπέδωση της θέσης τους στα διεθνή εμπορικά δίκτυα, καθώς οι πρόξενοι των δυτικών χωρών όλο και συχνότερα παραχωρούσαν καθεστώς προστατευόμενου της χώρας τους σε οθωμανούς υπηκόους. Οι προστατευόμενοι (μπερατλήδες, από τη λέξη berat=διάταγμα που συνόδευε τον διορισμό τους), συνήθως σε αντάλλαγμα παροχής μεταφραστικών υπηρεσιών προς το προξενείο, όχι μόνο αποκτούσαν όλα τα προνόμια των υπηκόων της προστάτιδας χώρας, αλλά κέρδιζαν και απαλλαγές από φόρους προς το οθωμανικό κράτος.
Από τα μέσα του 18ου αι. ο αριθμός των μπερατλήδων αυξήθηκε θεαματικά. Έτσι, στα λιμάνια, τις πόλεις και την αγροτική ύπαιθρο του ελλαδικού χώρου δημιουργήθηκε μια διακριτή ομάδα ευνοημένων Ελλήνων οι οποίοι, έχοντας όλα τα προνόμια των ευρωπαίων υπηκόων και μεγάλη ελευθερία δράσης στην οθωμανική επικράτεια, απέκτησαν τεράστιες περιουσίες και επέβαλαν την κοινωνική και οικονομική κυριαρχία τους στο εσωτερικό της χριστιανικής κοινότητας. Η ύπαρξη τόσο μεγάλου αριθμού μπερατλήδων προκάλεσε την αντίδραση της οθωμανικής εξουσίας, η οποία έθεσε αυστηρότερο πλαίσιο αναφορικά με τα προνόμια που συνόδευαν το καθεστώς τού προστατευόμενου και προσπάθησε να ελέγξει την κατάχρησή του, απέτυχε όμως λόγω των ευρωπαϊκών αντιδράσεων. Τελικά, οι διομολογήσεις καταργήθηκαν οριστικά από την Τουρκική Δημοκρατία, το 1923.
