Φορολογία

Στο φορολογικό σύστημα εντοπίζονται οι σημαντικότερες διακρίσεις σε βάρος των μη μουσουλμάνων, σύμφωνα με τη βασική αρχή του ισλαμικού δικαίου πως οι «άπιστοι» είναι κατώτεροι και, συνεπώς, πρέπει να πληρώνουν περισσότερους και βαρύτερους φόρους.
Οι φορολογικές καταβολές μπορούν να διακριθούν σε χρηματικές και σε είδος. Χρηματικές πρόσοδοι ήταν ο κεφαλικός φόρος και η έγγεια εισφορά, ενώ σε είδος καταβάλλονταν οι ποικίλες δεκάτες. Η φορολογία, σε χρήμα ή σε είδος, ήταν γενικά το σύστημα μέσα από το οποίο ο Οθωμανός κυρίαρχος (σουλτάνος) εισέπραττε τα δικαιώματά του από την παραγωγή που πραγματοποιούνταν στις γαίες που του ανήκαν.
Οι φόροι διακρίνονταν επίσης σε δύο κατηγορίες: σε τακτικούς ή ιερούς φόρους (şer-i vergiler) και σε έκτακτους (avariz). Οι γεωργοί γενικά έπρεπε να παραδίδουν σε είδος τη δεκάτη (ösür–1/10) από την παραγωγή της γης (δημητριακά, οπωρικά, λαχανικά, βαμβάκι κ.ά.), οι δε χριστιανοί αγρότες κατέβαλλαν μεγαλύτερο ποσοστό (1/8 ή 1/5).
Οι μη μουσουλμανικοί πληθυσμοί κατέβαλλαν επιπλέον τον κεφαλικό φόρο (cizye), γνωστό και ως χαράτσι. Ήταν το χρηματικό αντίτιμο (αντισήκωμα) για το δικαίωμα μόνιμης διαμονής σε ισλαμική επικράτεια και προστασίας της ζωής, της περιουσίας και της τιμής τους από το κράτος. Τον φόρο πλήρωναν μόνο οι ενήλικοι άρρενες. Ο φόρος επιβαλλόταν κατ’ αποκοπή σε κάθε επαρχία και στη συνέχεια επιμεριζόταν στις κοινότητες, ο δε περαιτέρω επιμερισμός του ανάλογα με τη φοροδοτική ικανότητα του κάθε ραγιά γινόταν στο εσωτερικό της κοινότητας. Σε περίπτωση μείωσης του πληθυσμού μιας περιοχής, ο φόρος επιβάρυνε όσους είχαν απομείνει, αυξάνοντας έτσι το φορολογικό βάρος. Το 1856 ο κεφαλικός φόρος καταργήθηκε, αντικαταστάθηκε όμως από άλλη φορολογική επιβάρυνση.