Το Θέατρο: γέννημα της Αθηναϊκής Δημοκρατίας

ΚΕΙΜΕΝΟ 1

Η αθηναϊκή τραγωδία ήταν «πολιτική» και από αρκετές άλλες, λιγότερο τυπικές, απόψεις. Με τις ευρύτερες πιθανές προεκτάσεις του, ο αθηναϊκός δημοκρατικός τρόπος ζωής θα μπορούσε να παρουσιαστεί ως «ένας τρόπος εκπαίδευσης όλης της Ελλάδας» (σύμφωνα με την περίφημη φράση από τον Επιτάφιο του Περικλή στον Θουκυδίδη, τήν τε πᾶσαν πόλιν τῆς Ἑλλάδος παίδευσιν εἶναι). Αλλά κατ’ αρχήν, η συμμετοχή στη δημοκρατική διαδικασία, που σημαίνει και να παρευρίσκεται κανείς ως ακροατής σ’ έναν τέτοιο δημόσιο πολιτικό λόγο, εκλαμβανόταν κυρίως ως τρόπος εκπαίδευσης των αθηναίων πολιτών, οι περισσότεροι από τους οποίους δεν είχαν τυπική σχολική εκπαίδευση στην παιδική τους ηλικία, πέρα από το γεγονός ότι είχαν αφομοιώσει, ίσως, τα βασικά γράμματα, τη βασική αριθμητική και τις βασικές αξίες της μουσικής. Γι’ αυτούς τους μέσους πολίτες, το τραγικό θέατρο ήταν ένας ακόμη σημαντικός τρόπος να μάθουν να συμμετέχουν ενεργά στην αυτοδιοίκηση, που λειτουργούσε με μαζικές συνελεύσεις και ανοιχτές συζητήσεις μεταξύ ίσων.[…]
Η άλλη όψη του νομίσματος ήταν, εντούτοις, η πρακτική αναγκαιότητα, και όχι απλώς η ιδεολογικά επιβεβλημένη επιθυμία, να υπάρχει ελευθερία, ισότητα και ανοιχτός πολιτικός λόγος σ’ ένα σύστημα άμεσης συμμετοχικής δημοκρατίας, σαν αυτό της Αθήνας. Και αυτό η τραγωδία το αναγνωρίζει δεόντως. Οι δημοκράτες ψηφοφόροι σήκωναν το χέρι τους στην αθηναϊκή Εκκλησία του Δήμου, μόνον αφού θα είχαν εκφωνηθεί λόγοι και για τις δύο όψεις ενός ζητήματος, και συχνά αυτοί οι λόγοι ήταν πράγματι η μοναδική πηγή από την οποία είχαν σχετικά αληθείς πληροφορίες για το θέμα που βρισκόταν κυριολεκτικά στο χέρι τους. […]Με την Εκκλησία και την Ηλιαία ο κυρίαρχος λαός της Αθήνας ασκούσε άμεσα την πολιτική εξουσία˙ και, για να μπορούν οι πολίτες να ασκούν τα σχεδόν απεριόριστα εξουσιαστικά τους δικαιώματα με έγκυρη ενημέρωση και σοφία, ο ρόλος του τραγικού ποιητή ως πολιτικού δασκάλου - όπως επιβεβαιώνεται και από την αριστοφανική παρωδία των τραγικών ποιητών στους Βατράχους, που δεν στερείται εντελώς σοβαρότητας - ήταν με τον τρόπο του εξίσου πολύτιμος, όσο και ο ρόλος του ρήτορα ή του συνηγόρου.

ΚΕΙΜΕΝΟ 2

Η τραγωδία θέτει ερωτήματα σχετικά με τους κινδύνους που είναι συνυφασμένοι με την άσκηση της εξουσίας (Πέρσαι, Όρέστης, Αντιγόνη), δείχνει τις καταστροφικές συνέπειες της διχόνοιας μέσα στους κόλπους της πολιτείας (Επτά έπί Θήβας, Φοίνισσαι), και αποδεικνύει ότι υπάρχει μια θεμελιώδης ηθική δομή που αποτελεί τη βάση των ανθρώπινων πράξεων[..] Χάρη στο πολιτικό πλαίσιο, τη διαλεκτική δομή και τις ευμετάβλητες σχέσεις ανάμεσα στον ήρωα-άτομο και την κοινότητα (που αντιπροσωπεύεται από τη χορωδία), η τραγωδία καθίσταται η ιδιάζουσα μορφή τέχνης της δημοκρατίας,[…].Γι’ αυτόν τον λόγο οι τραγικές παραστάσεις δεν θεωρούνταν μια απλή ψυχαγωγική δραστηριότητα – που μπορούσε κανείς να απολαύσει οποιαδήποτε στιγμή (όπως συμβαίνει στην εποχή μας) – και πραγματοποιούνταν μόνο κατά τη διάρκεια των δυο διονυσιακών γιορτών[…]. Πάνω απ’ όλα όμως η τραγωδία είναι δημιουργός συλλογικών συναισθημάτων. Οι πολίτες θεατές παρά τις διαφορές τους αποκτούν συνείδηση της αλληλεγγύης τους μέσα στα πολιτικά πλαίσια και το δημόσιο χώρο που είναι συγκεντρωμένοι. Είναι θεατές τόσο της παράστασης όσο και αλλήλων χάρη στην ιδιότητά τους ως πολίτες.