Ιμπεριαλισμός και φόρος υποτέλειας

ΚΕΙΜΕΝΟ 1

Εκτός από τις διάφορες δημοσιονομικές πρακτικές, οι ελληνικές πόλεις είχαν τη δυνατότητα μια ακόμη πηγής εσόδων: και αυτή ήταν απλώς η εκμετάλλευση για οικονομικούς σκοπούς, εκ μέρους των ισχυρότερων πόλεων, της πολιτικής και στρατιωτικής τους υπεροχής. Στον αρχαίο ελληνικό κόσμο, αυτό που θα αποκαλούσαμε σήμερα «ιμπεριαλισμό» ήταν το φυσικό επακόλουθο παραγόντων που αναφέραμε παραπάνω και συγκεκριμένα: των αρνητικών αξιολογικών κρίσεων για την εργασία και την οικονομική δραστηριότητα· της μη αποδοχής με τη μια ή την άλλη μορφή του πολέμου ως μέσου απόκτησης αγαθών· και τέλος της αντίληψης ότι το ιδεώδες θα ήταν να ζει ο πολίτης με τα έσοδα της πόλης. Όλα αυτά τα στοιχεία συνέβαλαν στην αποδοχή της κυριαρχίας πάνω σε ξένους, ως μόνιμου παράγοντα στις σχέσεις ανάμεσα στις ελληνικές πόλεις. […] Αν προβάλουμε το ερώτημα «πώς όριζαν οι Έλληνες την ελευθερία μιας πόλης;», η απάντηση που δίνεται από την αρχαία ελληνική γραμματεία είναι σαφής: η ελευθερία μιας πόλης έγκειται όχι μόνο στην ελευθερία από την ξένη κυριαρχία, αλλά και στη δυνατότητα να επιβάλλει σε άλλους τη δική της κυριαρχία. Όπως συνέβαινε με την αντίθεση μεταξύ ελευθέρου και δούλου, τα δύο άκρα δεν θεωρούνταν ασυμβίβαστα, αλλά συμπληρωματικά και αλληλοεξαρτώμενα: η πλήρης ελευθερία δεν μπορούσε να νοηθεί χωρίς την κυριαρχία πάνω σε άλλους.
Έτσι, οι ισχυρότερες πόλεις επεδίωκαν να επιβάλλουν την κυριαρχία τους πάνω σε άλλες. Μερικές φορές, επρόκειτο μόνο για πολιτική και στρατιωτική κυριαρχία, όπου η ηγεμονεύουσα πόλη δεν επεδίωκε αυτόματα να αποκομίσει οικονομικά οφέλη από την υπεροχή της. […] Η σημαντικότερη κυριαρχία (ἀρχή) στην ελληνική ιστορία, κατά την κλασική περίοδο, ήταν φυσικά της Αθήνας. Η «Συμμαχία της Δήλου», που ιδρύθηκε το 478-477 και η οποία περιελάμβανε πολλές πόλεις του Αιγαίου, εξελίχθηκε σταδιακά σε μιαν αθηναϊκή «αυτοκρατορία».
Φαίνεται πράγματι ότι, κατά το μεγαλύτερο μέρος της ιστορίας της αθηναϊκής ηγεμονίας, η πλειοψηφία των Αθηναίων, πλουσίων και φτωχών, θεωρούσε την ύπαρξή της ως κάτι απόλυτα δεδομένο. Τα βαθύτερα κίνητρα μπορεί κάλλιστα να υπήρξαν ψυχολογικά-η επιθυμία για δύναμη-αλλά όλα τα «οικονομικά» πλεονεκτήματα που απέρρεαν από αυτήν, όπως ο συμμαχικός φόρος […] θεωρούνταν γενικώς ως δεδομένα. Ακόμη και η ήττα της Αθήνας στον Πελοποννησιακό πόλεμο δεν φαίνεται να προκάλεσε άμεσες αλλαγές στη στάση των ανθρώπων.

ΚΕΙΜΕΝΟ 2

Το απόσπασμα που ακολουθεί προέρχεται από τον διάλογο Αθηναίων – Μηλίων, στο πλαίσιο του οποίου οι δεύτεροι, παρά τους δεσμούς που είχαν με τους Λακεδαιμονίους δεδομένου ότι αποτελούσαν αποικία τους, προσπάθησαν, το 416 π.Χ., να πείσουν τους Αθηναίους να γίνει σεβαστό το δικαίωμά τους να παραμείνουν ουδέτεροι στη σύγκρουση Αθήνας-Σπάρτης. Η απόφαση των Μηλίων για ουδετερότητα αντιμετωπίζεται από τους Αθηναίους με στρατιωτική επέμβαση στο νησί, εκτέλεση όλων των ενηλίκων ανδρών, εξανδραποδισμό των γυναικών και των παιδιών και εγκατάσταση Αθηναίων εποίκων. Επιχειρώντας να εξηγήσουν οι Αθηναίοι τους λόγους που τους οδηγούν σε μια τέτοια στάση και συμπεριφορά, αναφέρουν μεταξύ άλλων τα εξής:

Αθηναίοι: […]η ανθρώπινη φύση, σε όλες τις εποχές, φανερά, από την αναγκαιότητα της συγκρότησής της εξουσιάζει, ό, τι κυριαρχεί. Κι εμείς φερνόμαστε ανάλογα με τον νόμο αυτό· δεν τον θεσπίσαμε εμείς, ούτε πρώτοι εμείς πράξαμε κατ’ αυτόν, αλλά τον βρήκαμε να υπάρχει, και θα τον αφήσουμε και μετά τα χρόνια μας στους αιώνες να υφίσταται. Γιατί ξέρουμε πως και εσείς και όλοι οι άλλοι, αν είχατε τη ίδια δύναμη με εμάς, θα κάνατε τα ίδια.