ΚΕΙΜΕΝΟ 1
Μια σημαντική εξαίρεση βρίσκεται στο προοίμιο του «Περί θεμάτων», όπου ο Κωνσταντίνος Πορφυρογέννητος γράφει για τους προκατόχους του: ἀπὸ τῆς ἀρχῆς Ἡρακλείου τοῦ Λίβυος, οἱ ἀπ’ ἐκείνου κρατήσαντες οὒκ ἔχοντες ὅποι καὶ ὅπως καταχρήσονται τῇ αὐτῶν ἐξουσίᾳ … μάλιστα ἑλληνίζοντες καὶ πάτριον καὶ ῥωμαϊκὴν γλῶτταν ἀποβαλόντες. Σε αυτό το παράθεμα, η λέξη ῥωμαϊκὴ έχει τη σημασία «λατινική», πιθανώς λόγω του ενδιαφέροντος του αυτοκράτορα για τη «λατινική» ιστορία της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας και για τα λατινικά ως επίσημη γλώσσα της εξουσίας των ιθυνόντων.
J. Koder, «Ῥωμαϊστί. Παρατηρήσεις για τη γλωσσική romanitas των Βυζαντινών», στο Ο. Κατσιαρδή- Hering κ.α. (επιστ. επιμ.), Έλλην – Ρωμηός – Γραικός. Συλλογικοί προσδιορισμοί & ταυτότητες. Αθήνα 2018, σ.77.Δραστηριότητα
Ποια η θέση του αυτοκράτορα Κωνσταντίνου Ζ’ Πορφυρογεννήτου απέναντι στον εξελληνισμό της διοίκησης και στη συνακόλουθη απώλεια της γνώσης της λατινικής γλώσσας;
ΚΕΙΜΕΝΟ 2
Ο Ιουστινιανός προτιμούσε την «πατρική» γλώσσα, εννοώντας τα λατινικά. Ωστόσο δημοσίευσε τις Νεαρές του σε δύο παραλλαγές: γραμμένες τόσο στα ελληνικά που μιλούσε ο λαός όσο και στα λατινικά τη γλώσσα της διοίκησης. Αξιοσημείωτη είναι η Νεαρά του Ιουστινιανού που επιβάλει στους Εβραίους να διαβάζουν τα ιερά βιβλία τους στα ελληνικά.
Από τα τέλη του 6ου αι. τα ελληνικά εξελίχθηκαν οριστικά σε κυρίαρχη γλώσσα στα εναπομείναντα εδάφη της αυτοκρατορίας, ως επακόλουθο της εδαφικής συρρίκνωσής της. Η γνώση της λατινικής γλώσσας καθεαυτή υπήρξε μετά τον 6ο αι. περιορισμένη και συνήθως βρίσκουμε μεμονωμένες λατινικές λέξεις σε λεξικά, ιστοριογραφικά έργα, νομικά κείμενα ή σε νομοθετικά έργα με διδακτικό χαρακτήρα.
Δραστηριότητες
Πώς εξηγείται ο εξελληνισμός της αυτοκρατορίας;
Αν η χρήση της ελληνικής γλώσσας σε επίσημα κρατικά έγγραφα ξεκίνησε από τον Ιουστινιανό, γιατί ο εξελληνισμός της αυτοκρατορικής διοίκησης αποδίδεται στον Ηράκλειο;