Ο ωχρός θάνατος των Σαρακηνών
Ο Νικηφόρος Β' Φωκάς (912 - 11 Δεκεμβρίου 969) ήταν Βυζαντινός αυτοκράτορας από το 963 έως το 969. Καταγόταν από τον μικρασιατικό Οίκο των Φωκάδων της Καππαδοκίας, μία από τις ισχυρότερες στρατιωτικές οικογένειες της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας.
Τα λαμπρά στρατιωτικά κατορθώματά του συνέβαλαν στην ενδυνάμωση και ανάπτυξη της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας κατά τη διάρκεια του 10ου αιώνα. Έγινε ο φόβος και ο τρόμος των Αράβων, αποκτώντας το προσωνύμιο «Ο Ωχρός Θάνατος των Σαρακηνών».
Καταγωγή και οικογένεια
Ο πατρικός οίκος του Νικηφόρου ήταν ο περιώνυμος Οίκος των Φωκάδων, από τον οποίο προέρχονται σπουδαίοι στρατηγοί. Ο παππούς του, Νικηφόρος Φωκάς ο Παλαιός, υπήρξε στρατηγός του Βασιλείου Α' και ίδρυσε το Κατεπανίκιο της Ιταλίας. Ο πατέρας του, Βάρδας Φωκάς ο πρεσβύτερος, ήταν στρατηγός του θέματος των Ανατολικών.
Στρατιωτική σταδιοδρομία
Ακολούθησε στρατιωτική σταδιοδρομία και τιμήθηκε με τον τίτλο του μαγίστρου. Το 960, με την ιδιότητα του δομέστικου των σχολών της Ανατολής, ανέλαβε επικεφαλής της εκστρατείας για την απελευθέρωση της Κρήτης από τους Σαρακηνούς.
Στρατιωτικές κατακτήσεις
Η απελευθέρωση της Κρήτης (961)
Το καλοκαίρι του 960, ως στρατηγός του αυτοκράτορα Ρωμανού Β', εκστράτευσε επικεφαλής ισχυρής ναυτικής μοίρας εναντίον της Κρήτης, η οποία βρισκόταν υπό αραβική κατοχή για 150 χρόνια. Προετοίμασε μια γιγαντιαία απόβαση με 3.300 πολεμικά και μεταγωγικά πλοία.
Το Μάρτιο του 961, μετά από εννέα μήνες δραματικής πολιορκίας, κατέλαβε τον Χάνδακα (Ηράκλειο) και επανέφερε την Κρήτη στους κόλπους της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας για τα επόμενα 250 χρόνια.
Εκστρατείες στην Ανατολή
Κιλικία
Κατέλαβε την Ανάζαρβο και η Ταρσός σταμάτησε να αναγνωρίζει τον εμίρη του Χαλεπίου.
Χαλέπι
Κατέλαβε το Μανμπίτζ και λεηλάτησε την ύπαιθρο, νικώντας τον κυβερνήτη της Ταρσού.
Αντιόχεια
Ο Μιχαήλ Βούρτζης κατέκτησε επιτυχώς την Αντιόχεια υπό τις εντολές του Νικηφόρου.
Βόρεια Συρία
Επέκτεινε τα σύνορα της Αυτοκρατορίας πέρα από τον ποταμό Ευφράτη.
Κληρονομιά στην Κρήτη
Μετά την κατάκτηση, ο Νικηφόρος οργάνωσε διοικητικά, στρατιωτικά και θρησκευτικά το νησί. Μέρος από τα λάφυρα παραχώρησε στον φίλο του Αθανάσιο Αθωνίτη για να ιδρύσει τη Μονή Μεγίστης Λαύρας στο Άγιον Όρος.
Η βασιλεία του Νικηφόρου
Άνοδος στην εξουσία
Μετά τον αιφνίδιο θάνατο του νεαρού αυτοκράτορα Ρωμανού Β' στις 15 Μαρτίου 963, η χήρα Θεοφανώ ανέλαβε την αντιβασιλεία για τα δύο ανήλικα παιδιά της, τον Βασίλειο (5 ετών) και τον Κωνσταντίνο (2 ετών).
Ο Νικηφόρος Φωκάς, ο πιο δοξασμένος στρατηγός της εποχής, ανακηρύχθηκε αυτοκράτορας από τον στρατό του στην Καισάρεια. Η είσοδός του στην Κωνσταντινούπολη έγινε θριαμβευτική, με τον λαό να τον υποδέχεται με λαμπάδες και θυμιάματα.
Γάμος με τη Θεοφανώ
Χρονολόγιο βασιλείας
Εσωτερική πολιτική
Η συνεχής πολεμική δραστηριότητα είχε προκαλέσει τη δυσφορία του λαού από τις επαχθείς φορολογικές επιβαρύνσεις. Οι σχέσεις του με τον Κλήρο ήταν τεταμένες, ενώ η ασκητική ζωή του και οι συχνές απουσίες του απομάκρυναν τη Θεοφανώ.
Η δολοφονία του αυτοκράτορα
«Κατέκτησες τα πάντα, εκτός από μία γυναίκα» — Επιγραφή στον τάφο του Νικηφόρου Φωκά
Η συνωμοσία
Η ασκητική ζωή του Νικηφόρου και οι συχνές απουσίες του οδήγησαν τη Θεοφανώ στην αγκαλιά του ανιψιού του, Ιωάννη Τσιμισκή. Ήταν αρμενικής καταγωγής, 44 ετών, ξανθομάλλης, όμορφος και φιλόδοξος.
Η νύχτα της 10ης Δεκεμβρίου 969
Η τύχη των συνωμοτών
Ο Ιωάννης Τσιμισκής στέφθηκε αυτοκράτορας. Ο Πατριάρχης Πολύευκτος απαίτησε την απομάκρυνση της Θεοφανούς, η οποία εξορίστηκε στη νήσο Πρώτη. Ο Τσιμισκής παντρεύτηκε την Θεοδώρα, αδελφή του Ρωμανού, που η ίδια η Θεοφανώ είχε εξορίσει σε μοναστήρι.
Ο Νικηφόρος Φωκάς τάφηκε με τιμές στην Εκκλησία των Αγίων Αποστόλων, την ίδια ώρα που η Κωνσταντινούπολη πανηγύριζε για τον νέο αυτοκράτορα.