Η Έξοδος του Μεσολογγίου κατά την αίσθηση του γράφοντος
αποτελεί την κορυφαία στιγμή του ελληνισμού σε όλη τη
διαχρονία του, σίγουρα δε στους ηρωϊκούς χρόνους της
Ελληνικής Επανάστασης. "Λεωνίδας" και "Θεμιστοκλής",
"Μέγας Αλέξανδρος", "Ιουστινιανός", "Κωνσταντίνος
Παλαιολόγος", "Σούλι", γυναίκες του "Ζαλόγγου" και της
"Σάντας" του Πόντου, φιλελεύθερο πνεύμα και Ορθόδοξη πίστη
συναντώνται στις συνειδήσεις των ελλήνων και φιλελλήνων
του Μεσολογγίου, που σίγουρα περνούν στην αθανασία. Ίσως
μοιάζει υπερβολή να ειπωθεί πως πρόκειται για τις
κορυφαίες στιγμές της παγκόσμιας ιστορίας.
Οι στιγμές της πολιορκίας και της εξόδου του Μεσολογγίου
εκφράζονται με τον πλέον γλαφυρό τρόπο, σε ένα από τα
σπουδαιότερα επεισόδια της επίσης σπουδαίας σειράς "Μηχανή
του Χρόνου". Αρκεί να σημειώσει κανείς τις λέξεις
"Μεσολόγγι"
και "Μηχανή του Χρόνου" στο φυλλομετρητή youtube, για να
παρακολουθήσει, το σχετικό επεισόδιο. Συνδυαστικά, οφείλει
να σημειώσει στον ίδιο φυλλομετρητή τις λέξεις "Ξυλούρης"
και
"Άκρα του τάφου σιωπή", ώστε να ακούσει τους στίχους του Σολωμού, τη σύνθεση
του Μαρκόπουλου και τη φωνή του Ξυλούρη.
Σταχυολογούμε τα ακόλουθα σημεία των συνεντεύξεων.
- Οι Μεσολογγίτες και οι Σουλιώτες μαζί με τους φιλέλληνες που είχαν προστρέξει για βοήθεια στην πόλη είχαν λάβει ήδη τα μέτρα τους και προετοίμαζαν για τον Οθωμανικό στρατό ένα πραγματικό κολαστήριο. Η μοναδική απειλή του πολέμου για τους ηρωϊκούς μαχητές του Μεσολογγίου δεν ήταν ο εχθρός, αλλά η διχόνοια του εμφυλίου και η έλλειψη τροφίμων.
"Άκρα του τάφου σιωπή
Στον κάμπο βασιλεύει
Λαλεί πουλί, παίρνει σπυρί
Κι η μάνα το ζηλεύει
Τα μάτια η πείνα εμαύρισε
Στα μάτια η μάνα μνέει
Στέκει ο Σουλιώτης ο καλός
Παράμερα και κλαίει"
- Μεσολόγγι 1826: μετά από 11 μήνες απόλυτου αποκλεισμού η πείνα θέριζε, αφού πρώτα εξαντλούσε τους πολιορκημένους. 100 περίπου κάθε μέρα πεθαίνανε, απ' την πείνα. Ήταν ανήμποροι ακόμη, και δεν μπορούσανε οι εναπομείναντες να τους θάψουνε... δεν είχαν τις φυσικές δυνάμεις να σηκώσουνε τα πτώματα, για να τα θάψουνε.
- Από τις 10 Μαρτίου, οι μαχητές του Μεσολογγίου δεν είχανε ούτε καν ψωμί να φάνε, καθώς είχε διακοπεί η διανομή άρτου. Καθημερινά για φαγητό σφάζονταν κατοικίδια και τρωκτικά. Το αλεύρι έγινε λιγοστό. Στράφηκαν στα "καθαρά" ζώα και, αφού τα έφαγαν όλα, στράφηκαν στα "ακάθαρτα". Στο τέλος κατέληξαν στις αρμυρήθρες. Ο Κωστής Παλαμάς, για την "ταπεινή αρμυρήθρα" λέει ότι έγινε το "ψωμί της παληκαριάς". Είχανε φτάσει να τρέφονται με σκόρδα... και φτιάχνανε σκορδαλιές. Στα τείχη που πολεμούσαν οι υπερασπιστές, από τη μια μεριά είχαν το όπλο και από την άλλη ένα γουδί που έφτιαχνα σκορδαλιά.
- Άρχισαν να παθαίνουν δυσεντερίες. Εξάντλησαν ό,τι ήταν δυνατόν να χρησιμοποιηθεί για τροφή. Φτάσαμε, τελευταία στιγμή, ακόμη και σε περιπτώσεις κανιβαλισμού, εκεί όπου κόπηκαν τμήματα μηρών ή τηγανίστηκαν, μας λένε οι μαρτυρίες, ακόμη και εντόσθια από νεκρούς. Είδαν πολλούς σε γειτονιές να 'χουν πάρει το λασπωμένο νερό από τους λασπόλακκους, γιατί τις τελευταίες 25 μέρες δεν υπήρχε καθαρό νερό, και να 'χουν βράσει σ' αυτό ανθρώπινη σάρκα από σκοτωμένους, για να τρώνε. Κι όλα αυτά συνέβαιναν, τη στιγμή που δέχονταν συνεχώς προτάσεις, για να παραδώσουν την πόλη.
- Οι Μεσολογγίτες και οι φιλέλληνες, που οχυρώθηκαν, ήταν αποφασισμένοι να υπερασπιστούν μέχρι θανάτου την πόλη τους. Το ίδιο αποφασισμένοι όμως ήταν και οι Τούρκοι πολιορκητές, που μάχονταν με έπαθλο, όχι την πόλη, αλλά την ίδια τους τη ζωή.
- Η κατάσταση στο Μεσολόγγι ήταν τραγική και οι επιλογές για τη φρουρά μόλις δύο: ή να πέθαιναν από την πείνα με τα όπλα στα χέρια ή να προσπαθούσαν να φύγουν από την πόλη προς τα βουνά. Οι Μεσολογγίτες διάλεξαν τη "Μεγάλη Έξοδο". Το μόνο που χρειάζονταν ήταν ένα καλά οργανωμένο σχέδιο.
- "Η τύχη του έθνους, οι πολιτικοί παράγοντες του τόπου θεωρούν καλό να βάλουν στη μέση τα πολιτικά τους συμφέροντα, τις διχόνοιες και τις προσωπικές τους έριδες και να αντιπαλεύουν μεταξύ τους για τις κομματικές τους αντιπαλότητες. Εκείνο που πίκραινε περισσότερο τους αγωνιστές, πέρα από τις δυσκολίες, πέρα από τις αντιξοότητες, ήταν ακριβώς η πίκρα της "τέλειας εγκατάλειψης".
- Το πρώτο πράγμα που έκαναν οι "ελεύθεροι πολιορκημένοι" ήταν να εξομολογηθούν, να συγχωρεθούν μεταξύ τους και να κοινωνήσουν πριν απ' την "Έξοδο". Στην πραγματικότητα, έκαναν την "εξόδιο ακολουθία τους" πριν το θάνατό τους.