Η μεταφορά της πρωτεύουσας στην Κωνσταντινούπολη ενίσχυσε τη διαίρεση μεταξύ Ανατολής και Δύσης, γιατί οι εκκλησιαστικοί ηγέτες της παλιάς πρωτεύουσας Ρώμης θεώρησαν ότι περιορίστηκε η αίγλη τους έναντι των εκκλησιαστικών ηγετών της νέας πρωτεύουσας.
Η διάσπαση της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας επιτάχυνε τις πολιτισμικές και θρησκευτικές διαφορές.
Η κατάλυση της δυτικής ρωμαϊκής εξουσίας ενίσχυσε τον ρόλο του Πάπα ως πολιτικού ηγέτη στη Δύση.
Ο Πάπας Στέφανος Β΄ λαμβάνει την "Δωρεά του Πεπίνου", αποκτώντας κοσμική εξουσία και ιδρύοντας το Παπικό Κράτος.
Η στέψη από τον Πάπα αμφισβήτησε τη βυζαντινή εξουσία και σηματοδότησε τη διεκδίκηση ανεξαρτησίας του Παπισμού από τον Βυζαντινό Αυτοκράτορα.
Ο Πάπας Γρηγόριος Ζ΄ καθιερώνει τη θεωρία ότι ο Πάπας είναι ο ανώτατος ηγέτης της Εκκλησίας, υπεράνω όλων των χριστιανών ηγεμόνων, ενισχύοντας το σχίσμα με την Ανατολική Εκκλησία.
Το σχίσμα προέκυψε από δογματικές, πολιτικές και εκκλησιαστικές διεκδικήσεις, με βασικά αίτια το πρωτείο του Πάπα, τη θεολογική προσθήκη του "Filioque" και τις παπικές παρεμβάσεις στη Δυτική Ευρώπη.