Εικονομαχία

Περίοδος έντονης θρησκευτικής και πολιτικής διαμάχης στη Βυζαντινή Αυτοκρατορία που διήρκεσε από το 726 έως το 843 μ.Χ. Η διαμάχη επικεντρώθηκε στο ζήτημα της χρήσης και προσκύνησης των θρησκευτικών εικόνων. Είχε σημαντικές κοινωνικές, πολιτικές και θεολογικές επιπτώσεις στην αυτοκρατορία.

Εικονόφιλοι

Υποστηρικτές της χρήσης και προσκύνησης και τιμής των εικόνων. Πίστευαν ότι οι εικόνες αποτελούσαν σημαντικό μέσο λατρείας και διδασκαλίας της χριστιανικής πίστης. Στους υποστηρικτές συμπεριλαμβάνονταν μοναχοί, κληρικοί και μέρος του λαού.

Εικονοκλάστες

Αντίπαλοι της χρήσης και προσκύνησης των εικόνων. Θεωρούσαν την προσκύνηση των εικόνων ως μορφή ειδωλολατρίας. Συχνά περιλάμβαναν αυτοκράτορες, στρατιωτικούς και μέρος του κλήρου.

Εικόνα

Θρησκευτική απεικόνιση, συνήθως ζωγραφισμένη σε ξύλο, που αναπαριστά τον Χριστό, την Παναγία, αγίους ή βιβλικές σκηνές. Οι εικόνες θεωρούνταν από τους πιστούς ως "παράθυρα στον ουρανό".

Τέμπλο/Εικονοστάσιο

Τοίχος ή διαχωριστικό με εικόνες σε ορθόδοξες εκκλησίες, που χωρίζει το ιερό από τον κυρίως ναό. Αποτελεί κεντρικό σημείο λατρείας και προσευχής.

Λέων Γ' ο Ίσαυρος

Βυζαντινός αυτοκράτορας (717-741) που ξεκίνησε επίσημα την εικονομαχία το 726 μ.Χ. με διάταγμα κατά της προσκύνησης των εικόνων. Πίστευε ότι η λατρεία των εικόνων ήταν αιτία θεϊκής οργής και στρατιωτικών αποτυχιών.

Ειρήνη η Αθηναία

Βυζαντινή αυτοκράτειρα (797-802) που αποκατέστησε προσωρινά την προσκύνηση των εικόνων το 787 μ.Χ. Συγκάλεσε τη Ζ' Οικουμενική Σύνοδο στη Νίκαια που επικύρωσε τη χρήση των εικόνων.

Σύνοδος της Νίκαιας (787)

Η Ζ' Οικουμενική Σύνοδος που συγκλήθηκε από την Ειρήνη την Αθηναία. Αποκατέστησε την προσκύνηση των εικόνων, διακρίνοντας μεταξύ λατρείας (που ανήκει μόνο στον Θεό) και τιμητικής προσκύνησης των εικόνων.

Θεοφάνης ο Ομολογητής

Βυζαντινός μοναχός και χρονογράφος (περ. 760-817) που υπέστη διώξεις λόγω της υποστήριξής του στις εικόνες. Το έργο του "Χρονογραφία" αποτελεί σημαντική πηγή για την περίοδο της εικονομαχίας.

Ιωάννης Δαμασκηνός

Σημαντικός θεολόγος και συγγραφέας (περ. 675-749) που έγραψε τρεις πραγματείες υπέρ των εικόνων. Ανέπτυξε θεολογικά επιχειρήματα για τη χρήση των εικόνων, βασισμένα στη διδασκαλία της ενανθρώπησης του Χριστού.

Οριστική αναστήλωση των εικόνων

Η οριστική αναστήλωση των εικόνων πραγματοποιήθηκε το 843 μ.Χ. από την αυτοκράτειρα αγία Θεοδώρα και τον Πατριάρχη Μεθόδιο, σηματοδοτώντας το τέλος της Εικονομαχίας. Η νίκη της Ορθοδοξίας εορτάζεται κάθε χρόνο την πρώτη Κυριακή της Μεγάλης Τεσσαρακοστής, που ονομάζεται Κυριακή της Ορθοδοξίας.