Περιοδολόγηση της ιστορίας του ελληνικού πολιτισμού

Περιλαμβάνονται αναφορές στη βασική περιοδολόγηση της ιστορίας του ελληνικού πολιτισμού για να διευκολύνει την αντίληψη της χρονολογικής ένταξης των έργων της αρχαίας, ελληνιστικής και βυζαντινής περιόδου που θα μελετηθούν στο μάθημα των αρχαίων ελληνικών γυμνασίου.

Φόντο: Παναθηναϊκός αμφορέας με απεικόνιση αγώνα δρόμου (Δημιουργός: Ευφίλετος). Πηγή: Met museum.

10000 π.Χ. - ΠΑΛΑΙΟΛΙΘΙΚΗ ΕΠΟΧΗ

Οι άνθρωποι της Παλαιολιθικής Εποχής ζουν νομαδικά, δηλαδή δεν έχουν μόνιμο μέρος κατοικίας. Συλλέγουν καρπούς και κυνηγούν διάφορα είδη ζώων όπως ελάφια, λαγούς, πουλιά κ.ά. Σε όλες της περιόδους της Εποχής του Λίθου οι άνθρωποι κατασκευάζουν όπλα και εργαλεία από λίθο, δηλαδή πέτρα.

10000 π.Χ. - 6500 π.Χ. - ΜΕΣΟΛΙΘΙΚΗ ΕΠΟΧΗ

Οι άνθρωποι ζουν σε πολύ μεγάλο βαθμό όπως και εκείνοι της Παλαιολιθικής Εποχής. Κατά την περίοδο αυτή, δημιουργούν για πρώτη φορά μέσα για να ταξιδεύουν και στη θάλασσα.

6500 π.Χ. - 3200 π.Χ. - ΝΕΟΛΙΘΙΚΗ ΕΠΟΧΗ

Οι άνθρωποι αρχίζουν να καλλιεργούν τη γη, εξημερώνουν ζώα και οργανώνονται οι πρώτοι μόνιμοι οικισμοί.

3200 π.Χ. - 1100 π.Χ. - ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ ΧΑΛΚΟΥ

Κατά την εποχή αυτή, η πιο σημαντική πρώτη ύλη είναι ο χαλκός που αντικαθιστά την πέτρα και αναπτύσσονται πολύ σημαντικοί πολιτισμοί: ο κυκλαδικός πολιτισμός, ο πολιτισμός της Τρωάδας και του βορειοανατολικού Αιγαίου, ο μινωικός πολιτισμός και ο μυκηναϊκός πολιτισμός. Οι τύποι γραφής που χρησιμοποιούνται κατά την περίοδο αυτή είναι τα ιερογλυφικά και η Γραμμική Α΄(δεν έχουν αποκρυπτογραφηθεί ακόμα), καθώς και η Γραμμική Β΄που συνδέεται με την άφιξη των Μυκηναίων στην Κρήτη και την ανάπτυξη πια του μυκηναϊκού πολιτισμού (η Γραμμική Β΄ αποκρυπτογραφήθηκε από τον Βρετανό Michael Ventris το 1952).

1100 π.Χ. - 900 π.Χ. - ΣΚΟΤΕΙΝΟΙ ΑΙΩΝΕΣ

Κατά την περίοδο αυτή ξεκινά η διάδοση του σιδήρου. Η περίοδος αυτή ονομάζεται «Σκοτεινοί Αιώνες» αφενός επειδή χάνονται πολλά στοιχεία του μινωικού και του μυκηναϊκού πολιτισμού, αφετέρου επειδή οι γνώσεις μας για την εποχή αυτή είναι προς το παρόν πολύ περιορισμένες.

900 π.Χ. - 700 π.Χ. - ΓΕΩΜΕΤΡΙΚΗ ΕΠΟΧΗ

Τα γεωμετρικά σχέδια που διακοσμούν τα αγγεία της περιόδου αυτής έδωσαν και το όνομά τους στη συγκεκριμένη περίοδο. Οι άνθρωποι ασχολούνται κυρίως με τη γεωργία και την κτηνοτροφία, ενώ παράλληλα προωθείται το εμπόριο και η ναυτιλία για την εύρεση χαλκού και σιδήρου. Συνθέτονται η Ιλιάδα και η Οδύσσεια. Το 776 π.Χ. χρονολογούνται, σύμφωνα με την παράδοση, οι πρώτοι Ολυμπιακοί Αγώνες.

700 π.Χ. - 478 π.Χ. - ΑΡΧΑΪΚΗ ΕΠΟΧΗ

Κατά την περίοδο αυτή, δημιουργείται η πόλη-κράτος, ιδρύονται αποικίες και χρησιμοποιείται η γραφή. Έτσι, επέρχονται αλλαγές στη δομή της κοινωνίας, τη μορφή των πολιτευμάτων και την τέχνη. Το 508 π.Χ. θεωρείται η χρονιά θεμελίωσης της αθηναϊκής δημοκρατίας από τον Κλεισθένη.

Επική ποίηση (ομηρικά έπη, Ησίοδος), Λυρική Ποίηση (Αλκμάν, Στησίχορος, Αρχίλοχος, Σαπφώ, Αλκαίος, Τυρταίος, Σόλων κ.ά.), Γνώμαι, Λαϊκά Τραγούδια.

478 π.Χ. - 323 π.Χ. - ΚΛΑΣΙΚΗ ΕΠΟΧΗ

Η περίοδος αρχίζει με την ίδρυση της Δηλιακής Συμμαχίας, μετά τους Περσικούς Πολέμους, και τελειώνει με τον θάνατο του Μεγάλου Αλεξάνδρου. Η εποχή ονομάστηκε κλασική λόγω των επιτευγμάτων που συντελέστηκαν και των διαχρονικών ιδεών και αξιών που διαμορφώθηκαν τότε θεμελιώνοντας τον σύγχρονο δυτικό πολιτισμό.

Δραματική ποίηση (Αισχύλος, Σοφοκλής, Ευριπίδης, Αριστοφάνης), Ρητορική (Λυσίας, Ισοκράτης, Δημοσθένης), Ιστορία (Ηρόδοτος, Θουκυδίδης, Ξενοφών), Φιλοσοφία (Πλάτων, Αριστοτέλης).

323 π.Χ. - 31 π.Χ. - ΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΗ ΕΠΟΧΗ

Η εποχή ξεκινά με τον θάνατο του Μ. Αλεξάνδρου και ολοκληρώνεται με τη νίκη του Οκταβιανού στο Άκτιο. Η πόλη – κράτος χάνει τη δύναμή της. Τα ελληνικά χρησιμοποιούνται ως γλώσσα επικοινωνίας και εξελληνίζεται ένα μεγάλο μέρος της περιοχής που ονομάζουμε σήμερα Μέση Ανατολή.

Δραματική Ποίηση (Μένανδρος), Επική ποίηση (Απολλώνιος Ρόδιος), Λυρική Ποίηση (Καλλίμαχος, Θεόκριτος), Ιστοριογραφία (Διόδωρος Σικελιώτης, Απολλόδωρος), Φιλοσοφία (Επίκουρος), Επιστήμες (Ευκλείδης, Αρχιμήδης).

31 π.Χ. - 330 - ΡΩΜΑΪΚΟΙ ΧΡΟΝΟΙ

Κατά την περίοδο αυτή, η Ρώμη ακμάζει και γίνεται σταδιακά μία ισχυρή αυτοκρατορία. Μέσα στο πλαίσιο της Αυτοκρατορίας, που ενώνει τη Μεσόγειο με τη βόρεια Ευρώπη, μιλούνται δύο κυρίως γλώσσες: η λατινική και η ελληνική. Διαμορφώνεται την περίοδο αυτή ιεραρχημένη διοικητική δομή και νομικές έννοιες που χρησιμοποιούνται μέχρι και σήμερα.

Πλούταρχος, Ιούλιος Πολυδεύκης, Λουκιανός, Παυσανίας, Διογένης Λαέρτιος, Δίων Χρυσόστομος, Μάρκος Αυρήλιος, Εφραίμ ο Σύρος, Ευαγγελιστές.

324 - 842 - ΠΡΩΙΜΟΙ ΒΥΖΑΝΤΙΝΟΙ ΧΡΟΝΟΙ

Το 324 μ.Χ. ο Μέγας Κωνσταντίνος μεταφέρει την πρωτεύουσα της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας στο ανατολικό της τμήμα, στο Βυζάντιο. Πρόκειται για την περίοδο κατά την οποία διαμορφώνεται το βυζαντινό κράτος. Η ελληνική γλώσσα εξακολουθεί να είναι κυρίαρχη στην επικοινωνία και τη συγγραφική παραγωγή. Ταυτόχρονα όμως, εξαιτίας της διάδοσης του Χριστιανισμού, αναπτύσσεται σημαντικά η χριστιανική λογοτεχνία με κυριότερους εκπροσώπους τους Πατέρες της Εκκλησίας.

Βασίλειος ο Μέγας, Γρηγόριος Ναζιανζηνός ο Θεολόγος, Ιωάννης ο Χρυσόστομος, Γρηγόριος Νύσσης, Ζώσιμος, Προκόπιος, Ιωάννης Στοβαίος.

842 - 1204 - ΜΕΣΟΙ ΒΥΖΑΝΤΙΝΟΙ ΧΡΟΝΟΙ

Από τα μέσα του 9ου αιώνα μέχρι και τα μέσα περίπου του 11ου η Βυζαντινή Αυτοκρατορία ακμάζει σε όλους τους τομείς. Η περίοδος τελειώνει το 1204 με τη λεηλασία της Κωνσταντινούπολης κατά την Δ΄ Σταυροφορία. Κατά την περίοδο αυτή, αναδεικνύεται η θρησκευτική σκέψη ενώ καλλιεργείται και ο διάλογος μεταξύ της κλασικής αρχαιοελληνικής και της χριστιανικής παράδοσης.

Ευστάθιος Θεσσαλονίκης, Μιχαήλ Ψελλός, Ρωμανός ο Μελωδός, Aκριτικά δημοτικά τραγούδια (τα τραγούδια του ακριτικού κύκλου) Βασίλειος Διγενής Ακρίτης, Πτωχοπροδρομικά ποιήματα του Θεόδωρου Πρόδρομου, Σπανέας.

1204 - 1453 - ΥΣΤΕΡΟΙ ΒΥΖΑΝΤΙΝΟΙ ΧΡΟΝΟΙ/Η περίοδος της Φραγκοκρατίας

Το 1204, με την Δ΄ Σταυροφορία, η Βυζαντινή Αυτοκρατορία διαλύεται και διαιρείται. Στο πέρασμα των χρόνων χάνει συνεχώς εδάφη. Η εποχή χαρακτηρίζεται από πολιτική, οικονομική και κοινωνική κρίση. Το 1453 καταλαμβάνεται η Κωνσταντινούπολη από τους Οθωμανούς και επέρχεται η οριστική κατάλυση της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας.

Το Χρονικόν του Μορέως (έμμετρη χρονογραφία), Καλλίμαχος και Χρυσορρόη, Λίβιστρος και Ροδάμνη, Βέλθανδρος και Χρυσάντζα, Αχιλληίς, Φλώριος και Πλατζιαφλόρα, Ιμπέριος και Μαργαρώνα (έμμετρα ιπποτικά μυθιστορήματα), Διήγησις παιδιόφραστος περί των τετραπόδων, Συναξάριον του τιμημένου γαδάρου, Πωρικολόγος, Πουλολόγος Φυσιολόγος.

1453 - 1821 - ΜΕΤΑΒΥΖΑΝΤΙΝΟΙ ΧΡΟΝΟΙ

Πρόκειται για την περίοδο από την Άλωση της Κωνσταντινούπολης από τους Οθωμανούς μέχρι την κήρυξη της Ελληνικής Επανάστασης. Θρήνοι για την άλωση της Κωνσταντινούπολης, Γαδάρου, λύκου και αλουπούς διήγησις χαρίεις, Ερωτόκριτος του Βιτσέντζου Κορνάρου (έμμετρο μυθιστόρημα), Η Βοσκοπούλα (ποιμενικό ειδύλλιο), Η Θυσία του Αβραάμ (θρησκευτικό δράμα), Κατζούρμπος, του Γεώργιου Χορτάτση (κωμωδία), Ερωφίλη, του Γεώργιου Χορτάτση (τραγωδία), Πανώρια, του Γεώργιου Χορτάτση (ποιμενικό δράμα), Στάθης, ανωνύμου (κωμωδία), Φορτουνάτος, του Μάρκου Αντώνιου Φόσκολου (κωμωδία), Βασιλεύς ο Ροδολίνος, Ιωάννη Ανδρέα Τρώιλου (τραγωδία), Χρονικό του Γαλαξειδιού, Ιερομόναχου Ευθύμιου, Διδαχαί του Ηλία Μηνιάτη.