Κατά τη διάρκεια της Κατοχής, πολλά Εβραιόπουλα αναγκάστηκαν να φύγουν από το σπίτι τους και να κρυφτούν για να γλιτώσουν από το Ολοκαύτωμα. Αυτό το γνωρίζουμε μέσα από τις εκατοντάδες προσωπικές μαρτυρίες Ελλήνων που επέζησαν μετά τη λήξη του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου.
Η εβραϊκή κοινότητα των Ιωαννίνων εκτοπίστηκε στο Άουσβιτς-Μπιρκενάου, όπου εξοντώθηκε σχεδόν εξ ολοκλήρου. Η ιστορία είναι γνωστή. Όλα τα μέλη της ελληνικής εβραϊκής κοινότητας, άντρες, γυναίκες, παιδιά και ηλικιωμένοι εκτοπίστηκαν σε στρατόπεδα συγκέντρωσης στην Κεντρική Ευρώπη και εξοντώθηκαν σχεδόν όλοι.
Πλαστή ταυτότητα της Κατοχής. Ορισμένοι όμως, ανάμεσά τους και πολλά παιδιά, σώθηκαν. Τους βοήθησαν γείτονες, φίλοι ή και παντελώς άγνωστοι να κρυφτούν και να αλλάξουν ταυτότητα, μερικές φορές για πάντα. Μέσα στο κρυφό δίκτυο Ελλήνων, που ήταν υπεύθυνοι για την έκδοση πλαστών ταυτοτήτων, ήταν ιερείς, πολιτικοί, γιατροί, γνωστοί αλλά και πάρα πολλοί καθημερινοί άνθρωποι που την κρίσιμη ιστορική στιγμή όρθωσαν το ανάστημά τους. Ας γνωρίσουμε μερικά από αυτά τα παιδιά που σώθηκαν από το Ολοκαύτωμα.
Ο Μάκης Μάτσας ήταν τεσσάρων χρονών όταν ξεκίνησε η Γερμανική Κατοχή. Ξαφνικά, μέσα σε μια νύχτα του 1943, όλη η οικογένεια, μαζί με τον παππού, εγκατέλειψαν το σπίτι τους στην Αθήνα και φυγαδεύτηκαν χάρη στην Πιπίτσα Οικονόμου στο Δίκα­στρο Φθιώτιδας. Μόνο με τη βοήθεια και τη φιλοξενία της οικογένειας του Γιώργου και της Αθηνάς Βλάχου, αλλά και την υποστήριξη όλου του ορεινού αυτού χωριού, έζησαν προστατευμένοι, για να γυρίσουν στο σπίτι τους μετά την Απελευθέρωση.
Ήταν 1957, όταν η Φωτεινή Καμπά, η οποία ήταν τότε δεκαέξι χρονών, έμαθε πως δεν ήταν το βιολογικό παιδί των πολυαγαπημένων της γονιών. Τι είχε συμβεί; Το 1943, μέσα στην Κατοχή, ένας Εβραίος γνωστός τους είχε εμπιστευτεί την τρίχρονη κόρη του Ραχήλ πριν οδηγηθεί σε στρατόπεδο συγκέντρωσης. Ήξερε ότι το ζεύγος Καμπά θα προστάτευε το παιδί του ώσπου να επιστρέψει από την εξορία. Δεν επέστρεψε όμως ποτέ και η Ραχήλ, που είχαν αλλάξει το όνομά της σε Φωτεινή για να μην εντοπιστεί από τους Γερμανούς, έγινε μόνιμο μέλος της οικογένειας Καμπά. Όσο κι αν έψαξε με την βοήθεια των γονιών της, των φίλων της, του συζύγου της, η Φωτεινή-Ραχήλ δεν ανακάλυψε ποτέ κανέναν επιζώντα από την εβραϊκή της οικογένεια.
Ένας καλοκάγαθος Αυστριακός προειδοποίησε τον πατέρα του Σάμπη και της Νέλλης Καμχή να κρύψει την οικογένειά του. Ο οικογενειακός τους φίλος, Πέτρος Κατσουλάκος, τους έβγαλε πλαστές ταυτότητες με ψεύτικα χριστιανικά ονόματα και τους φυγάδευσε με ένα φορτηγό στο απόμερο χωριό Κότρωνας της Μάνης. «Στον Κότρωνα φτάσαμε σαν οικογένεια Παπαδοπούλου», θυμάται η Νέλλη. «Ο μπαμπάς Παναγιώτης, η μαμά Μαρία, ο Σάμπης Τάκης κι εγώ Ελενίτσα». Ήταν μια δύσκολη περίοδος, επειδή η οικογένεια δεν είχε σχεδόν τίποτα. Έπρεπε να μετακινούνται συχνά από σπίτι σε σπίτι για να μην τους βρουν οι Γερμανοί, όποτε γίνονταν επιδρομές. Ευτυχώς όμως επέζησαν, και τον Οκτώβριο του 1944, όταν οι Άγγλοι αποβιβάστηκαν στο Γύθειο, επέστρεψαν στην Αθήνα.