Καλβική στροφή
Η καλβική στροφή
Η καλβική στροφή είναι αποκλειστικό επινόημα του Ανδρέα Κάλβου. Σύμφωνα με τις διευκρινίσεις που μας δίνει ο ίδιος ο ποιητής:
α) κάθε στροφή αποτελείται σταθερά από πέντε στίχους και το γνώρισμα αυτό δεν παραβιάζεται ποτέ
β) πουθενά δεν υπάρχει το στοιχείο της ομοιοκαταληξίας, την οποία ο Κάλβος θεωρούσε βάρβαρη
γ) το μέτρο είναι κατά βάση ιαμβικό, δηλαδή κάθε μετρικό πόδι είναι συνδυασμός μιας άτονης και μιας τονισμένης συλλαβής (- ∪)
δ) οι τέσσερις πρώτοι στίχοι κάθε στροφής έχουν σταθερό τόνο στην έκτη συλλαβή και μπορεί να είναι:
- εξασύλλαβοι οξύτονοι
π.χ. ω φιλτάτη πατρίς
- επτασύλλαβοι παροξύτονοι
π.χ. ω θαυμασία νήσος
- οκτασύλλαβοι προπαροξύτονοι
π.χ. του ναού τά παράθυρα
ε) όταν ο στίχος είναι οκτασύλλαβος προπαροξύτονος, οι δύο τελευταίες συλλαβές λογίζονται ως μία
στ) όταν όμως ο στίχος είναι εξασύλλαβος οξύτονος, τελειώνει πάντα στην έκτη συλλαβή
π.χ. Κάθε χέρι, κλαδί
ζ) ο πέμπτος στίχος κάθε στροφής (λέγεται και αδώνειος) είναι πάντοτε πεντασύλλαβος και η τελευταία λέξη τονίζεται στην παραλήγουσα (παροξύτονος στίχος)
π.χ. άπειρα έργα
Πηγή: Λεξικό Λογοτεχνικών Όρων, Παρίσης Ι. - Παρίσης Ν., ΙΕΠ, Διόφαντος
«Παίξτε» με την καλβική στροφή. Αναγνωρίστε τα χαρακτηριστικά της στο ακόλουθο απόσπασμα από την ωδή «Εις τον Ιερόν Λόχον» του Α. Κάλβου και, στη συνέχεια, συνθέστε ένα σύντομο ποίημα σε καλβικές στροφές.
Ωδή Τετάρτη
«Εις τον Ιερόν Λόχον» – Ανδρέας Κάλβος
α΄
Ας μη βρέξει ποτέ
το σύννεφον, και ο άνεμος
σκληρός ας μη σκορπίσει
το χώμα το μακάριον
που σας σκεπάζει.5
β΄
Ας το δροσίσει πάντοτε
με τ’ αργυρά της δάκρυα
η ροδόπεπλος κόρη·
και αυτού ας ξεφυτρώνουν
αιώνια τ’ άνθη.10
γ΄
Ω γνήσια της Ελλάδος
τέκνα· ψυχαί που επέσατε
εις τον αγώνα ανδρείως,
τάγμα εκλεκτών Ηρώων,
καύχημα νέον.15
δ΄
Σας άρπαξεν η τύχη
την νικητήριον δάφνην,
και από μυρτιάν σάς έπλεξε
και πένθιμον κυπάρισσον
στέφανον άλλον.20
ε΄
Αλλ’ αν τις απεθάνει
διά την πατρίδα, η μύρτος
είναι φύλλον ατίμητον,
και καλά τα κλαδιά
της κυπαρίσσου.25
[…]
Πηγή: Η Πύλη για την Ελληνική Γλώσσα