Για τη μετάφραση
«Το να μεταφράζεις δεν είναι ποτέ κάτι απλό. Το να μεταφράζεις σημαίνει να προδίδεις στο όριο, σημαίνει να κάνεις ατιμίες, σημαίνει να παζαρεύεις μια φράση με μια άλλη. Το να μεταφράζεις είναι μια από τις ανθρώπινες δραστηριότητες όπου είσαι υποχρεωμένος να πεις ψέματα στις λεπτομέρειες για να εκφράσεις την αλήθεια σε γενικές γραμμές. Το να μεταφράζεις σημαίνει ότι παίρνεις το ρίσκο να καταλαβαίνεις καλύτερα από τους άλλους ότι η αλήθεια των λέξεων δεν είναι μία, αλλά διπλή, ακόμα και τριπλή, τετραπλή ή πενταπλή» (David Diop, στο: Goodreads, ιστοσελίδα).
Η επιτυχημένη μετάφραση (αποσπάσματα συνέντευξης)
Κ. Πηλιχός: […] Εσείς είστε αρκετά αρμόδιος να μας πείτε αν αυτές οι μεταφράσεις, που οι περισσότερες γίνονται πολύ βιαστικά, εξυπηρετούν τελικά κανένα σκοπό;
Οδ. Ελύτης: […] Για ένα μεγάλο διάστημα, δεν πίστευα στις μεταφράσεις. […] Αλλά δύο πρόσφατα παραδείγματα με έκαναν να πιστέψω ότι και η μετάφραση της ποίησης είναι εφικτή. Μόνο που πρέπει να συμπέσουν πολλοί παράγοντες, τόσο πολλοί, που καταντά σπάνιο λαχείο. Και ποιοι είναι αυτοί οι παράγοντες που, όταν συμπίπτουν, έχουμε αυτό το «σπάνιο λαχείο»; Να είναι ο μεταφραστής, ποιητής. Να γνωρίζει καλά τη δική του γλώσσα. Να μεταφράζει στη δική του, τη μητρική. Και ν’ αγαπά με πάθος το έργο σου. […]
(Οδυσσέας Ελύτης (2011). «Όπου δεν ακούγεται αηδόνι, ακούγεται κοκτέϊλ μολότωφ» (συνέντευξη στον Γιώργο Κ. Πηλιχό). Συν τοις άλλοις. 37 συνεντεύξεις. Αθήνα: ύψιλον/βιβλία, σ. 100).
Αξιοποιήστε τα παραπάνω κείμενα στις δραστηριότητες της συστάδας, αλλά και για να συζητήσετε για τη σημασία, τις δυσκολίες και τα όρια της μετάφρασης. Λάβετε υπόψη σας και το ακόλουθο παράθεμα:
Στον επίλογο της διδακτορικής του διατριβής (1963) ο γάλλος γλωσσολόγος Georges Mounin - ψευδώνυμο του Louis Julien Leboucher - (1935-1992) «επαναλαμβάνει ότι […] η μετάφραση μπορεί όντως να μην είναι πάντοτε εφικτή καθώς δεν είναι μια «αμετακίνητη και άχρονη γλωσσική κατάσταση», αλλά «όπως υπάρχει μια διαλεκτική των σχέσεων μεταξύ γλώσσας και κόσμου, υπάρχει και μια διαλεκτική των σχέσεων μεταξύ των γλωσσών» (σελ. 270). Και καταλήγει […] ότι η μετάφραση είναι μια διαδικασία που χαρακτηρίζεται από σχετική επιτυχία και ποικιλία ως προς τα επίπεδα επικοινωνίας τα οποία επιτυγχάνει, καθώς μεταβαίνει από τη μία γλώσσα στην άλλη, από έναν πολιτισμό σε έναν άλλο, από μία εποχή σε μια άλλη, δηλαδή από έναν κόσμο σε έναν άλλο κόσμο» (Πηγή: Ανθή Βηδενμάιερ. «MOUNIN, G. 2002. Τα θεωρητικά προβλήματα της μετάφρασης. Ιωάννα Παπασπυρίδου, Μτφρ. Νάσος Κυριαζόπουλος, Δ.Φ, Eπιμ. Αθήνα: Π. Τραυλός. Τίτλος πρωτοτύπου Les problèmes théoriques de la traduction (Παρίσι: Éditions Gallimard, 1963)». Μελέτες για τη λογοτεχνία. Μετάφραση).