Δήμοι Εκτός από το κράτος και οι δήμοι έχουν υπηρεσίες κοινωνικής πρόνοιας / μέριμνας, όπως π.χ.: νοσοκομειακή και ιατροφαρμακευτική περίθαλψη, εφαρμογή στεγαστικών προγραμμάτων, παροχή χρηματικών βοηθημάτων.
Κοινωνική πολιτική Ονομάζεται το σύνολο των δράσεων του κράτους, που στοχεύουν στην κάλυψη των αναγκών των μελών της κοινωνίας. Εκτός από το κράτος, κοινωνική πολιτική ασκούν και άλλοι φορείς, όπως η τοπική αυτοδιοίκηση, η εκκλησία, τα ιδρύματα, οι επιχειρήσεις, οι φιλανθρωπικές και εθελοντικές οργανώσεις κτλ.
Κοινωνικό κράτος ή κράτος πρόνοιας Είναι το κράτος που εφαρμόζει διάφορες πολιτικές που έχουν ως σκοπό την εξισορρόπηση των ανισοτήτων και την παροχή κοινωνικών αγαθών στους πολίτες μιας χώρας, κυρίως σε κείνους που ανήκουν στις λεγόμενες ευπαθείς ομάδες. Τον 19ον αιώνα γεννήθηκε η σύγχρονη κοινωνική πολιτική και τέθηκαν τα θεμέλια του κοινωνικού κράτους. Τον 20ον αιώνα καθιερώνεται το κοινωνικό κράτος και επεκτείνεται η κοινωνική πολιτική.
Κοινωνικό πρόβλημα Σημαίνει μια δύσκολη κατάσταση για ένα σημαντικό τμήμα ή για ολόκληρη την κοινωνία, που επηρεάζει αρνητικά στην κοινωνική ζωή και στις κοινωνικές σχέσεις. Ανάλογα με τη γεωγραφική περιοχή, μπορούμε να διακρίνουμε προβλήματα: τοπικά (π.χ. σε μια γειτονιά), δημοτικά, περιφερειακά, εθνικά, ευρωπαϊκά, παγκόσμια. Αλλά και στην ίδια γεωγραφική περιοχή όλοι οι κάτοικοι δεν έχουν τα ίδια προβλήματα. Επομένως, τα κοινωνικά προβλήματα διαφέρουν από κοινωνία σε κοινωνία και από εποχή σε εποχή, αφού «τα πάντα ρει» (Ηράκλειτος).
Κοινωνικό πρόβλημα- Δύσκολη κατάσταση υπάρχει όταν:
α) Επηρεάζει σημαντικό τμήμα της κοινωνίας. Για παράδειγμα, αν ένα παιδί δεν πηγαίνει σχολείο, ή αν 2-3 παιδιά είναι παχύσαρκα σε έναν δήμο, δεν γίνεται λόγος για κοινωνικό πρόβλημα. Αν η δύσκολη κατάσταση αφορά ένα άτομο ή ορισμένα άτομα, πρόκειται για ατομικό και όχι για κοινωνικό πρόβλημα. ‘Όμως, όταν πολλά παιδιά δεν πηγαίνουν σχολείο ή είναι παχύσαρκα, το πρόβλημα είναι κοινωνικό.
β) Εμποδίζει την ικανοποίηση βασικών αναγκών. Δηλαδή, όταν αρκετά άτομα ή ομάδες δεν ικανοποιούν βασικές ανάγκες τους, όπως η στέγη, η διατροφή, η υγεία, κτλ. Βέβαια, κάθε κοινωνία, ανάλογα με το επίπεδο ανάπτυξής της, έχει και τις δικές της ανάγκες. Έτσι, άλλες είναι οι ανάγκες μιας πρωτόγονης και άλλες οι ανάγκες μια σύγχρονης κοινωνίας.
γ) Παραβιάζει βασικές αξίες της κοινωνίας. Κάθε κοινωνία έχει το δικό της σύνολο αξιών και κάνει τις δικές της ιεραρχήσεις. Ελευθερία, ισότητα, μόρφωση, προστασία των ΑμεΑ, καθαρό περιβάλλον κτλ. αποτελούν αξίες που προστατεύει η κοινωνία. Αν αυτές οι αξίες παραβιάζονται, τότε άτομα, ομάδες και κοινωνία αντιδρούν και ζητούν αποκατάσταση.
Μορφές κοινωνικής πολιτικής του κράτους α) Η κοινωνική πρόνοια. Το κράτος δίνει παροχές σε ορισμένα άτομα ή ομάδες που έχουν ανάγκη από βοήθεια (π.χ. υγειονομική περίθαλψη), β) Η κοινωνική ασφάλιση. Το κράτος ανταποδίδει παροχές (σύνταξης, υγείας) έναντι εισφορών των πολιτών, γ) Η κοινωνική ασφάλεια. Το κράτος εξασφαλίζει το άτομο από ορισμένους κινδύνους (υγεία, παιδεία, απασχόληση κτλ.)
Πρόβλημα Είναι ένα ζήτημα προς επίλυση. Το ζήτημα αυτό μπορεί να αφορά λίγους ή πολλούς. Σπάνια αφορά όλους. Αφορά άτομα, επαγγελματικές κατηγορίες, ομάδες συμφερόντων, επιστήμονες, κράτος. Γι’ αυτό, δεν υπάρχει συμφωνία για στον ορισμό του προβλήματος, ούτε για τα μέσα επίλυσής του. Προβλήματα υπάρχουν για πολλούς λόγους. Παραδείγματος χάριν, διότι: 1) Τα αναδεικνύει η φυσική ή η κοινωνική πραγματικότητα (π.χ. πλημύρα, φτώχεια), 2) Δεν ικανοποιούνται οι ανάγκες και οι στόχοι της κοινωνίας (π.χ. ανάγκες υγείας, παιδείας), 3) Υπάρχουν αιτήματα ατόμων ή ομάδων (π.χ. αύξηση μισθού). Και βέβαια άλλο είναι το ατομικό και άλλο το κοινωνικό πρόβλημα.
Πρόκληση και επίλυση κοινωνικών προβλημάτων Υπάρχουν κοινωνικοί και πολιτισμικοί παράγοντες που προκαλούν και δυσχεραίνουν ή διευκολύνουν την επίλυση κοινωνικών προβλημάτων. Κοινωνικοί παράγοντες όπως οι κοινωνικές δομές, οι κοινωνικές ανισότητες, η κοινωνική μεταβολή, η λειτουργία των θεσμών κτλ.Πολιτισμικοί παράγοντεςόπως ηΘρησκεία, οι παραδοσιακές αξίες,οι κοινωνικές αντιλήψεις, οι προκαταλήψεις και τα στερεότυπα, οι εθνοτικές συγκρούσεις και οι εθνικισμοί κτλ.
Φορείς επίλυσης κοινωνικών προβλημάτων α) Το κράτος. Ένας από τους ρόλους του σύγχρονου κοινωνικού κράτους είναι ακριβώς να παρεμβαίνει για να επιλύει τα κοινωνικά προβλήματα. Πράγματι, το κράτος εφαρμόζει πολιτικές σε όλους τους τομείς της κοινωνικής ζωής (υγεία, παιδεία, γεωργία, ανεργία, περιβάλλον κτλ. ), με στόχο να προλάβει ή να επιλύσει κοινωνικά προβλήματα. β) Η κοινωνία. Η ύπαρξη κοινωνικών προβλημάτων ενεργοποιεί άτομα, ομάδες, οργανώσεις. Εκκλησία, ιδρύματα, φιλανθρωπικές οργανώσεις, εθελοντικές οργανώσεις, ΜΚΟ κτλ. δραστηριοποιούνται στην επίλυση κοινωνικών προβλημάτων. Πολλές φορές υπάρχει συνεργασία κράτους, εκκλησίας και άλλων οργανώσεων για καλύτερη και ταχύτερη δράση.