Ανάγκη για ανθρώπινες σχέσεις Η βία αναιρεί και καταστρέφει την ανάγκη του ανθρώπου για σχέσεις. Οι σχέσεις δεν είναι επιλογή, είναι εγγενής και προδιαγεγραμμένη στάση ζωής. Ο άνθρωπος είναι από τη φύση του κοινωνικό όν και έχει ανάγκη να αναπτύσσει σχέσεις. Βέβαια, οι σχέσεις μας μπορεί να είναι σχέσεις αγάπης ή μίσους, ευτυχίας ή δυστυχίας, αλλά είναι σχέσεις. Η ίδια η ζωή είναι «σχέση» με τον σύντροφό σου και σχέσεις με άλλους ανθρώπους. Οι σχέσεις μαθαίνονται με τη διαδικασία κοινωνικοποίησης του παιδιού από την οικογένεια, το σχολείο και άλλους φορείς. Η έλλειψη σχέσεων προκαλεί σοβαρή αίσθηση έλλειψης, αγωνία, ανασφάλεια και μεγάλη επιθυμία για δημιουργία σχέσεων. Εδώ ακριβώς βρίσκεται η αντινομία της συμπεριφοράς μας: από τη μια πλευρά πασχίζουμε να δημιουργήσουμε σχέσεις και από την άλλη τις καταστρέφουμε με τη βία.
Βία Είναι η σκόπιμη άσκηση σωματικής, ψυχολογικής ή υλικής βλάβης σε κάποιον. Παραπλήσιοι όροι είναι: επιθετικότητα, σύγκρουση, αποκλίνουσα συμπεριφορά, παραβατικότητα, εκφοβισμός, κτλ. Η βία μπορεί να εκδηλωθεί από ένα άτομο προς ένα άλλο ή προς μια ομάδα ή από μια ομάδα προς ένα άτομο ή μια άλλη ομάδα. Μπορεί να στρέφεται προς τρεις κατευθύνσεις: εναντίον άλλου προσώπου, εναντίον περιουσίας-υλικών αγαθών, εναντίον του εαυτού μας.
Βία - άλλες μορφές βίας Εκτός από την ενδοσχολική, οικογενειακή και οπαδική βία, υπάρχουν και άλλες μορφές, όπως η πανεπιστημιακή βία, η βία στον χώρο εργασίας, οι συμμορίες ανηλίκων, η σεξουαλική κακοποίηση, η σωματική και ψυχολογική βία κτλ.
Βία - ατομικά αίτια Είναι τα ατομικά χαρακτηριστικά των θυτών και των θυμάτων, που σχετίζονται με την προσωπικότητά τους. Η λειψή κοινωνικοποίηση, η έλλειψη αξιών και στόχων, η κοινωνική απομόνωση, η απόρριψη από τους άλλους, η ζωή χωρίς νόημα, οδηγούν στη βία. Επίσης, το φύλο και οι ορμονικές διαφορές μεταξύ ανδρών και γυναικών, αφού οι άνδρες συνήθως είναι πιο βίαιοι από τις γυναίκες. Τα χαρακτηριστικά αυτά που οδηγούν στη βία σχετίζονται με ανάγκες, δυσκολίες και αναζητήσεις του ατόμου, όπως: η ανάγκη αποδοχής και αναγνώρισης / επιβεβαίωσης, η αναζήτηση δύναμης, ισχύος, η χαμηλή αυτοεικόνα και αυτοεκτίμηση, η αδυναμία σχέσεων και επικοινωνίας, η δυσκολία επίλυσης διαφωνιών με ειρηνικό τρόπο.
Βία - κοινωνικά αίτια Υπάρχουν διάφορα κοινωνικά αίτια της βίας, όπως: α) Η διάλυση της οικογένειας. Αλλά και οι σχέσεις μεταξύ των γονέων και οι σχέσεις γονέων και παιδιών, η αγωγή του παιδιού από την οικογένεια κτλ., β) Οι παρέες συνομηλίκων. Από αρχαιοτάτων χρόνων είναι γνωστό ότι «ομιλίαι κακαί φθείρουσι ήθη χρηστά», γ) Το υποβαθμισμένο περιβάλλον. Η φτώχεια, η ανεργία, η ανέχεια, η έλλειψη κοινωνικής πρόνοιας, η αίσθηση κενού κτλ. συμβάλλουν στη βία, δ) η επίδραση των Μέσων Μαζικής Επικοινωνίας και των κοινωνικών δικτύων. Μέσα από τη διαφήμιση και το πρόγραμμά τους επιβάλλουν, κυρίως στα παιδιά, όρους και τρόπους ζωής και συμπεριφοράς. Όταν το παιδί από μικρό έχει βιώσει χιλιάδες σκηνές βίας, κάπως έχουν επηρεάσει τον ψυχισμό του, και εκδηλώνεται η βία με διάφορες μορφές.
Βία και δημοκρατία Η δημοκρατία τραυματίζεται από τον φανατισμό και τον βαρβαρισμό, τον καιροσκοπισμό και τον κυνισμό, και διολισθαίνει προς την αυθαιρεσία, την ανομία, την αναρχία. Οι αντίπαλοι αλληλοπυροβολούνται αντί να διαλέγονται. Κινούμαστε άναρχα κι επικίνδυνα στο αντικοινωνικό των ακροτήτων, του παραλόγου, της παράκρουσης. Εκπαιδευόμαστε στη βία και διδάσκουμε τη βία. Η βία εναντιώνεται ή και καταργεί τον δημοκρατικό διάλογο υπερβαίνοντας τις πολιτικές αντιπαραθέσεις. Η αντίσταση κατά της βίας (και των βίαιων) συνιστά δημοκρατικό χρέος. Προσοχή! Η απόσταση ανάμεσα σε μια κοινωνία που απελευθερώνεται και μια κοινωνία που (αυτό)καταστρέφεται είναι μικρή. Ας μη διαβούμε τη διαχωριστική γραμμή ισχυριζόμενοι ότι μόνο έτσι ο κόσμος (μας) θα γίνει καλύτερος (Γιάννης Πανούσης, Άρθρο).
Ενδοσχολική βία Είναι η βία που υπάρχει στο σχολείο και εκδηλώνεται κυρίως μεταξύ μαθητών ή άλλων φορέων της σχολικής κοινότητας.
Ενδοσχολική βία- επιπτώσεις Ο μαθητής θύμα, μεταξύ άλλων: φοβάται να πάει μόνος στο σχολείο ή να γυρίσει μόνος από το σχολείο, κάνει πολλές απουσίες και έχει μειωμένη επίδοση, κλείνεται στον εαυτό του και χάνει την αυτοπεποίθησή του, αρνείται να αποκαλύψει τι του συμβαίνει.
Ενδοσχολική βία- Θύτες και θύματα Μερικά παιδιά γίνονται θύτες, μερικά γίνονται θύματα και περισσότερα γίνονται εναλλάξ θύτες και θύματα. Κι αυτό διότι υπάρχουν προβληματικές σχέσεις γονιών-παιδιών και των γονιών μεταξύ τους. Αυτές οι σχέσεις θα οδηγήσουν σε μια προβληματική κοινωνικοποίηση, σε αντικοινωνική συμπεριφορά και στη βία.
Ενδοσχολική βία- μέτρα Η ενδοσχολική βία αντιμετωπίζεται με μέτρα πρόληψης και καταστολής. Η πρόληψη μπορεί να γίνει με την ύπαρξη κανόνων και την ορθή και αποτελεσματική διαχείριση της σχολικής τάξης. Οι κανόνες δεν αρκεί να τίθενται αλλά πρέπει να εφαρμόζονται. Όσον αφορά τους κανόνες, πρέπει να είναι: σαφείς και κατανοητοί από τους μαθητές, να τίθενται στην αρχή της σχολικής χρονιάς, να τηρούνται και από τους εκπαιδευτικούς, να ανταποκρίνονται στις ανάγκες της σχολικής κοινότητας. Όσον αφορά την καταστολή, κατ’ αρχάς τα θύματα θα πρέπει να αναφέρουν τα περιστατικά βίας στους γονείς, εκπαιδευτικούς, συμμαθητές. Ανάμεσα στους τρόπους καταστολής που μπορούν να χρησιμοποιούν οι εκπαιδευτικοί είναι: η τιμωρία, η διδαχή με το παράδειγμα, η παραγνώριση, ο συμβιβασμός, η επίλυση του προβλήματος.
Ενδοσχολική βία- πρόσωπα α) Οι θύτες. Τα παιδιά που έχουν επιθετική συμπεριφορά έχουν τα εξής χαρακτηριστικά: είναι πιο δυνατά, νοιώθουν ανασφάλεια, είναι αυταρχικές προσωπικότητες. Συχνά καταφέρνουν να επιβάλλονται και να προκαλούν την προσοχή. Η επιθετική τους συμπεριφορά γίνεται αντικοινωνική (ψέμα, απάτη, κλεψιά, χρήση βίας κτλ.), β) Τα θύματα. Τα παιδιά που είναι θύματα έχουν τα εξής χαρακτηριστικά: έχουν άγχος, νοιώθουν ανασφάλεια, είναι μοναχικά, έχουν χαμηλή αυτοεκτίμηση, υστερούν στις φιλικές σχέσεις, γ) Οι παρατηρητές. Είναι αυτοί που παρατηρούν τα συμβαίνοντα μεταξύ θύτη και θύματος, χωρίς να παρεμβαίνουν. Δεν παρεμβαίνουν, ίσως γιατί δεν θέλουν να μπλέξουν, ίσως γιατί φοβούνται, ίσως για άλλους λόγους. Κι όμως, έχουν ηθική υποχρέωση να παρεμβαίνουν.
Ενδοσχολικός εκφοβισμός (bullying) Είναι μια μορφή σχολικής βίας και μπορεί να είναι: σωματικός (σπρώξιμο, χτύπημα κτλ.), λεκτικός (βρισιά, απειλή κτλ.), ψυχολογικός (συκοφαντία, απομόνωση κτλ.).
strong class="term">Ηλεκτρονικός εκφοβισμός Είναι ο εκφοβισμός που συντελείται κυρίως μέσω των κοινωνικών δικτύων, όπως η ηλεκτρο¬νική παρενόχληση, η δυσφήμιση, ο εμπαιγμός, η επικοινω¬νία με αγνώστους, η ανταλλαγή προσβλητικών μηνυμάτων, η δημοσιοποίηση προ¬σωπικών στοιχείων, ο αποκλεισμός, η πλαστοπροσωπία. Συμβαίνει τόσο εντός όσο και εκτός σχολείου και συνήθως αποσιωπάται από τους μαθητές (θύτες, θύματα).
Οικογενειακή βία Είναι η λεκτική, ψυχολογική, σεξουαλική και σωματική βία που συμβαίνει εντός της οικογένειας, με θύματα κυρίως τα παιδιά και τις γυναίκες. Συνήθως, οι δράστες θέλουν να ελέγχουν τη σύντροφό τους. Θέλουν μια σχέση εξουσιαστή-εξουσιαζόμενου. Κάποιοι αποκόβουν τελείως τη γυναίκα από το δικό της περιβάλλον, κάποιοι άλλοι υποτιμούν και προσβάλλουν τη γυναίκα. Οι δράστες συνήθως βρίσκονται στο οικογενειακό περιβάλλον, όπως ο σύζυγος, ο εραστής, οι συγγενείς, οι γνωστοί.
Οικογενειακή βία- αντιμετώπιση Η αντιμετώπιση της ενδοοικογενειακή βίας γίνεται με μέτρα, όπως οι σχολές γονέων για την ανατροφή των παιδιών, η προετοιμασία και η ωριμότητα για τον γάμο, η καλλιέργεια της ισότητας των φύλων, ο σεβασμός της διαφορετικότητας κτλ.
Οικογενειακή βία- διαφορές ανδρών και γυναικών Τα δύο φύλα έχουν βιολογικές και ψυχολογικές διαφορές. Τα νέα κορίτσια χρειάζεται να ενημερώνονται από μικρή ηλικία γι’ αυτές τις διαφορές με τους άντρες. Επί παραδείγματι: να συνειδητοποιούν ότι οι άντρες έχουν μεγαλύτερο όγκο και δύναμη, να αποφεύγουν τις «κακοτοπιές», να αποφεύγουν δύστροπους, όπως νάρκισσους, χειριστικούς, αυτούς που έχουν έλλειμμα ενσυναίσθησης.
Οικογενειακή βία - επιπτώσεις Η γυναίκα - θύμα της οικογενειακής βίας φοβάται για τη ζωή της. Φοβάται τον σύντροφό της. Φοβάται να εκφράσει τα συναισθήματά της. Βιώνει έναν βίο αβίωτο, χωρίς νόημα και χωρίς αξιοπρέπεια.
Οικογενειακή βία- φόβος γυναικών- θυμάτων Πολλές φορές, οι γυναίκες-θύματα φοβούνται να αποκαλύψουν ότι υφίστανται βία. Διστάζουν να καταγγείλουν τον δράστη, γιατί δεν έχουν τα οικονομικά μέσα για να επιβιώσουν. Κάποιες ενοχοποιούν τον εαυτό τους ή έχουν ενοχές γι’ αυτή την κατάσταση. Επίσης, υπάρχουν και τρίτα πρόσωπα από το περιβάλλον (συγγενείς, φίλοι, γνωστοί) που γνωρίζουν την κατάσταση αλλά δεν μιλούν. Όμως, αν δεν μιλήσεις την πρώτη φορά, θα υπάρξει και δεύτερη και τρίτη κ.ο.κ. Άρα μηδενική ανοχή στη βία.
Οπαδική βία Είναι η βία μεταξύ οπαδών, που συμβαίνει συνήθως μεταξύ οπαδών διαφόρων αθλητικών ομάδων, είτε εντός είτε εκτός των αθλητικών χώρων. Η γενικότερη κρίση αξιών συμπεριλαμβάνει και την αξία του αθλητισμού. Μια οδυνηρή έκφανση είναι η βία στα γήπεδα. Μια «τυφλή βία», η οποία παραπέμπει σε εποχές βαρβαρότητας. Κύριοι φορείς της βίας των γηπέδων είναι οι χούλιγκανς. Συνήθως νέοι, ηλικίας 13 έως 25 ετών, χαμηλού μορφωτικού επιπέδου, άνεργοι, παιδιά οικογενειών με προβλήματα προσαρμογής κτλ. Η ζωή χωρίς νόημα, η έλλειψη ταυτότητας, η αίσθηση κενού, η ανασφάλεια και η δυσαρέσκεια κτλ., μετατρέπονται σε βία, που εκδηλώνεται σε κάθε αθλητική συνάντηση (και το υβρεολόγιο βία είναι).
Οπαδική βία- αντιμετώπιση Η αντιμετώπιση της οπαδικής βίας γίνεται με μέτρα, όπως η κοινωνικοποίηση, η εκπαίδευση, ο επαγγελματικός προσανατολισμός, η καλλιέργεια αθλητικού πνεύματος, η αγάπη και εμπιστοσύνη στον εαυτό μας κτλ. Και όλα αυτά χρειάζεται να γίνονται από μικρή ηλικία, πρωτίστως από την οικογένεια και αργότερα από το σχολείο.
Οπαδική βία- επιπτώσεις Το θύμα είναι συνήθως ένας άλλος οπαδός, μιας άλλης ομάδας, αλλά μπορεί να είναι και οποιοσδήποτε τρίτος έτυχε να παρευρίσκεται στην περιοχή. Όταν οι οπαδοί προετοιμάζονται να «παίξουν ξύλο», τότε, θύματα είναι και οι δύο πλευρές.
Οπαδός Η συμμετοχή του οπαδού στην ομάδα σημαίνει πολλά.Δίνει νόημα στην ζωή, δίνει ταυτότητα, πληρώνει το κενό, έχει στόχους. Συμμετέχει πριν (προγνωστικά), κατά (υποστηρίζοντας) και μετά (ασκώντας κριτική) στον αγώνα. Ταυτίζεται με την ομάδα, είναι η ζωή του, γι’ αυτό και την υπερασπίζεται μέχρι εσχάτων. Η πορεία της ομάδας είναι και δική του πορεία. Η νίκη ή ήττα της ομάδας είναι και δική του. Η ομάδα είναι σημείο αναφοράς, Θεός, θρησκεία, ιδέα, γι’ αυτό αλίμονο σε αυτούς που θα την θίξουν. Όταν βρίσκεται στο γήπεδο, η ταύτιση είναι πλήρης. Το ίδιο το γήπεδο προσφέρει τις συνθήκες για μαζοποίηση των οπαδών. Η βία είναι μία έξοδος από τα αδιέξοδα της καθημερινότητας, ενός ατόμου χωρίς προσωπική ταυτότητα. Γενικώς, η συμμετοχή σε παραβατικές ομάδες προσφέρει στο άτομο: απόκτηση ταυτότητας, αίσθηση ανήκειν, αναγνώριση/επιβεβαίωση εαυτού, διάχυση ευθύνης της παραβατικής συμπεριφοράς.
Παράγοντες βίαιης συμπεριφοράς Η ρίζα της βίαιης συμπεριφοράς βρίσκεται στα ανικανοποίητα ένστικτα ή ανικανοποίητες βαθιές συναισθηματικές ανάγκες, ουσιαστικά στην έλλειψη επικοινωνίας. Τα ανικανοποίητα ένστικτα και συναισθήματα πρέπει να πληρωθούν. Ειδικά τα συναισθήματα αγάπης και αλληλεγγύης γεννώνται από την αγάπη που οι γονείς δείχνουν στο παιδί ακόμα και πριν τη γέννησή του και κατά την νηπιακή ηλικία.