
5
εντάσσονται. Οι δραστηριότητες που τα συνοδεύουν έχουν σχεδιαστεί ώστε να αναπτύσσουν τις
Προσληπτικές και Παραγωγικές Δεξιότητες (ΘΠ1
5
).
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην ανάγνωση και κατανόηση του γραπτού λόγου και στην παραγωγή
προφορικού λόγου μέσα από στοχευμένες δραστηριότητες διαβαθμισμένης δυσκολίας, που γίνονται
ατομικά, ανά δύο μαθητές ή ομαδικά.
Όσον αφορά την Παραγωγή Γραπτού Λόγου, σε κάθε Ενότητα αναπτύσσεται ένας κειμενικός τύπος
(ΘΠ2). Με αφετηρία ένα κείμενο, αντιπροσωπευτικό του βασικού κειμενικού τύπου που
παρουσιάζεται στην ενότητα, οι μαθητές εμβαθύνουν στα δομικά χαρακτηριστικά του και στα
γλωσσικά μέσα, που είναι απαραίτητα για τη συγγραφή του, και οδηγούνται σε γενίκευση και
συστηματοποίηση. Σε επόμενο στάδιο συγγράφουν κείμενα γραπτού λόγου με τη διόρθωση των
οποίων θα ασχοληθούν στην ολομέλεια της τάξης.
Ένα ξεχωριστό είδος δραστηριότητας που υπάρχει σε κάθε Ενότητα είναι εκείνη της Ακρόασης και
Κατανόησης Προφορικού Λόγου. Σε αυτή τη δραστηριότητα οι μαθητές ασκούνται στην ενεργητική
ακρόαση αυθεντικών ηχογραφήσεων (συνεντεύξεις, εκπαιδευτικά βίντεο) και καλούνται να
απαντήσουν σε ερωτήσεις που ελέγχουν τον βαθμό πρόσληψης και ακουστικής κατανόησης. Σε κάθε
ηχητικό αρχείο γίνεται δύο φορές ακρόαση και υπάρχουν αντίστοιχα δύο δραστηριότητες κλειστού
τύπου για τον έλεγχο της ακουστικής κατανόησης. Ακολουθεί το στάδιο της ανατροφοδότησης και της
διόρθωσης των απαντήσεων που έδωσαν οι μαθητές. Η δραστηριότητα ολοκληρώνεται με ερωτήσεις/
θέματα προς συζήτηση, που στοχεύουν για την ανάπτυξη του προφορικού λόγου, ανά δύο μαθητές ή
ανά μεγαλύτερες ομάδες μαθητών.
Όσον αφορά τα Θεματικά πεδία της Γραμματικής Περιγραφής (ΘΠ3) και του Λεξιλογίου (ΘΠ4), στο
ΒΜ περιλαμβάνονται διακριτές σελίδες με διαφορετικό χρώμα, στις οποίες το γραμματικοσυντακτικό
ή λεξιλογικό φαινόμενο προσεγγίζεται με αξιοποίηση των αρχών της ανακαλυπτικής μάθησης: Οι
μαθητές καλούνται να σκεφτούν πάνω σε ένα βασικό ερώτημα, με αφορμή μία λέξη ή μία φράση
κειμένου που προηγήθηκε. Ακολουθεί παρατήρηση και εφαρμογή σε άλλα παραδείγματα και, τέλος,
γενίκευση και συστηματοποίηση της γνώσης.
Όσον αφορά τη γραμματική (ΘΠ3), στο ΒΜ έχουν ενσωματωθεί κλιτικά παραδείγματα και ευσύνοπτοι
πίνακες, ώστε οι μαθητές να έχουν εύκολη και άμεση πρόσβαση στη σχετική θεωρία. Με στόχο την
καλλιέργεια του λεξιλογίου (ΘΠ4) έχουν ενσωματωθεί σε αρκετές περιπτώσεις λήμματα λεξικού και
ασφαλώς ενθαρρύνεται η χρήση λεξικού (σε έντυπη ή/και ψηφιακή μορφή) στην τάξη, αλλά και σε
δραστηριότητες που γίνονται στο σπίτι. Η Γραμματική και το Λεξικό είναι Βιβλία αναφοράς που θα
πρέπει να συνοδεύουν το γλωσσικό μάθημα. Όσον αφορά τη Γραμματική, μπορεί να αξιοποιηθεί η
Σχολική Γραμματική Ε’-Στ’.
Άμεσα συνδεδεμένη με τους λεξικογραμματικούς στόχους κάθε ενότητας είναι η Ορθογραφία. Τα
θέματα που θα απασχολήσουν τους/ τις μαθητές / τριές μας για μελέτη της ορθογραφίας τους
επισημαίνονται με ειδικό εικονίδιο. Οι λεξικογραμματικές ασκήσεις που συνδέονται με αυτά
στοχεύουν ακριβώς στην ανάπτυξη της ορθογραφικής ικανότητας των μαθητών/ τριών σύμφωνα και
προς τους στόχους που θέτει το Πρόγραμμα Σπουδών για τη Δ΄τάξη. Ο/ η εκπαιδευτικός μπορεί να
ελέγξει με ποικίλους τρόπους την εκμάθηση της ορθογραφίας: Για παράδειγμα, με ασκήσεις που
ελέγχουν την καταληκτική ορθογραφία (συμπλήρωσης, αντιστοίχισης, πολλαπλής επιλογής κ.ά.), με
άγνωστη ορθογραφία εστιασμένη στο θεματικό λεξιλόγιο κ.ά.
Η Υποενότητα 3 είναι αφιερωμένη στη Λογοτεχνία (ΘΠ5) και ως εκ τούτου σε αυτήν οι μαθητές
έρχονται σε επαφή με λογοτεχνικά κείμενα και μόνο. Οι δραστηριότητες που συνοδεύουν τα
λογοτεχνικά κείμενα αφορούν την κατανόηση κειμένου, μέσω ερωτήσεων στις οποίες οι μαθητές
διατυπώνουν υποθέσεις, ανακαλύπτουν τις βασικές πληροφορίες του κειμένου, πραγματοποιούν
συνδέσεις και οδηγούνται σε συμπεράσματα, διατυπώνουν κρίσεις για πρόσωπα και γεγονότα, και
τέλος, οδηγούνται σε δημιουργική αξιοποίηση των λογοτεχνικών κειμένων και έκφραση μέσω
5
Αναλυτικότερα για το ΘΠ1, βλ. Πρόγραμμα Σπουδών Νεοελληνικής Γλώσσας στο Δημοτικό, 2021