Α΄ Λυκείου • Ιστορία

Ο ορισμός του πολίτη

Ενότητα 2: Η ελληνική πόλις κατά την πλήρη διαμόρφωσή της

Συμβουλή: Πέρασε το ποντίκι πάνω από τις χρωματισμένες λέξεις για να δεις τι σημαίνουν!

Ο ορισμός του πολίτη

Ο Αριστοτέλης στα Πολιτικά αναζητά τον ορισμό του πολίτη, αποκαλύπτοντας ότι η ιδιότητα αυτή δεν ήταν καθολική αλλά εξαρτιόταν από το πολίτευμα κάθε πόλης.

ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ

Πρέπει, λοιπόν, να εξετάσουμε ποιον πρέπει να ονομάζουν πολίτη και τι είναι ο πολίτης. Γιατί και η έννοια «πολίτης» γίνεται πολλές φορές αντικείμενο αμφισβητήσεων, αφού δεν παραδέχονται όλοι ότι αυτό ή εκείνο το άτομο είναι πολίτης. Συμβαίνει δηλαδή ώστε, ενώ στη δημοκρατία ένα πρόσωπο θεωρείται πολίτης, στην ολιγαρχία πολλές φορές το ίδιο πρόσωπο να μην είναι πολίτης. [...] Γιατί σε μερικά πολιτεύματα, δεν υπάρχει αυτό που λέμε «λαός», ούτε τακτικές συνελεύσεις της εκκλησίας του δήμου, αλλά συνελεύσεις ορισμένων αρχόντων που συγκαλούνται για να δικάσουν υποθέσεις της αρμοδιότητάς τους, όπως π.χ. στη Σπάρτη όπου οι έφοροι αναλαμβάνουν τις κρατικές υποθέσεις, κι οι άλλες αρχές άλλα ζητήματα, ενώ η γερουσία δικάζει τις σχετικές με τους φόνους δίκες, και ίσως άλλη αρχή κάποιες άλλες.

Αριστοτέλης, Πολιτικά, Ι–ΙΙ, 1274b32–1275b21, μτφρ. Β. Μοσκόβης, www.greek-language.gr.

Δραστηριότητες

  1. Κατανοώ: Γιατί, σύμφωνα με τον Αριστοτέλη, η έννοια του πολίτη «γίνεται αντικείμενο αμφισβητήσεων»; Ποιο παράδειγμα χρησιμοποιεί για να δείξει ότι η ιδιότητα του πολίτη δεν ήταν σταθερή;
  2. Αναλύω: Ο Αριστοτέλης αντιπαραθέτει τη δημοκρατία με την ολιγαρχία ως προς τον ορισμό του πολίτη. Εξηγήστε ποια ήταν η βασική διαφορά στη συμμετοχή των κατοίκων στα κοινά μεταξύ των δύο πολιτευμάτων, αξιοποιώντας τα στοιχεία της πηγής.
  3. Αξιολογώ: Ο Αριστοτέλης αναφέρει ότι σε ορισμένα πολιτεύματα «δεν υπάρχει αυτό που λέμε λαός». Κρίνετε αν η απουσία λαϊκής συνέλευσης σε ένα πολίτευμα σημαίνει αναγκαστικά ότι οι κάτοικοι δεν είχαν καμία μορφή εκπροσώπησης. Τεκμηριώστε με βάση το παράδειγμα της Σπάρτης.
  4. Συνδέω: Στη σύγχρονη Ελλάδα, πολίτης με πλήρη πολιτικά δικαιώματα θεωρείται κάθε Έλληνας που έχει συμπληρώσει το 17ο έτος. Συγκρίνετε αυτή την αρχή με τα κριτήρια που περιγράφει ο Αριστοτέλης και σκεφτείτε ποιοι αποκλείονταν τότε — και αν υπάρχουν ακόμη σήμερα κατηγορίες κατοίκων χωρίς πλήρη πολιτικά δικαιώματα.