Α΄ Λυκείου • Ιστορία

Οι υποχρεώσεις των χωρικών προς τον σπαχή

Ενότητα 10: Μορφές κρατικής οργάνωσης στους Νεότερους χρόνους

Συμβουλή: Πέρασε το ποντίκι πάνω από τις χρωματισμένες λέξεις για να δεις τι σημαίνουν!

Οι υποχρεώσεις των χωρικών προς τον σπαχή

Ο Χ. Ιναλτζίκ περιγράφει τις υποχρεώσεις των χωρικών προς τον σπαχή στο οθωμανικό σύστημα τιμαρίων, αναδεικνύοντας τόσο τα βάρη όσο και τα νομικά όρια αυτής της σχέσης.

ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ

Για να διευκολύνουν την εγκατάσταση του σπαχή στο χωριό, οι οθωμανικοί […] επέβαλλαν στους χωρικούς κάποιες μικρές εργατικές υπηρεσίες. Έπρεπε να χτίσουν την αποθήκη, όχι όμως και το σπίτι του σπαχή· έπρεπε να κουβαλούν τις δεκάτες του στην αποθήκη του ή στο παζάρι, εκτός κι αν το παζάρι απείχε πάνω από μιας ημέρας δρόμο. Έπρεπε να βοηθάνε στο θέρισμα των λιβαδιών του σπαχή, όχι όμως και να κουβαλάνε το άχυρο στην αποθήκη του. Αν ο σπαχής επισκεπτόταν το χωριό, ο χωρικός έπρεπε να του προσφέρει φιλοξενία για τρεις ημέρες, συντηρώντας τόσο αυτόν όσο και το άλογό του. Επίσης, ο νόμος κατοχύρωνε το έθιμο οι χωρικοί να προσφέρουν δώρα στον σπαχή τις γιορτές. Σε ορισμένα μέρη συνεχίστηκε το έθιμο να δουλεύουν οι χωρικοί για μία με τρεις μέρες στον κλήρο του σπαχή.

Χ. Ιναλτζίκ, Η Οθωμανική Αυτοκρατορία. Η κλασική εποχή, 1300-1600, μτφ. Μ. Κοκολάκης, Εκδόσεις Πολιτεία, Αθήνα, 1995, σ. 196.

Δραστηριότητες

  1. Κατανοώ: Ποιες υποχρεώσεις είχαν οι χωρικοί προς τον σπαχή σύμφωνα με την πηγή; Εντοπίστε παράλληλα και τα όρια αυτών των υποχρεώσεων — δηλαδή τι δεν ήταν υποχρεωμένοι να κάνουν.
  2. Αναλύω: Ο Ιναλτζίκ τονίζει ότι οι υποχρεώσεις ήταν «μικρές» και ότι «ο νόμος κατοχύρωνε» συγκεκριμένα έθιμα. Εξηγήστε τι σημαίνει η ύπαρξη νομικών ορίων στη σχέση σπαχή-χωρικού για τον τρόπο οργάνωσης του οθωμανικού κράτους.
  3. Αξιολογώ: Σύμφωνα με την πηγή, ο σπαχής δεν ήταν ιδιοκτήτης της γης αλλά εισπράκτορας φόρων και αποδέκτης υπηρεσιών. Κρίνετε αν η σχέση σπαχή-χωρικού ήταν πιο ισορροπημένη ή πιο καταπιεστική σε σύγκριση με τη φεουδαρχική σχέση στη μεσαιωνική Ευρώπη, χρησιμοποιώντας ως κριτήριο τα όρια που θέτει ο νόμος.
  4. Συνδέω: Η σχέση σπαχή-χωρικού βασιζόταν σε αμοιβαίες υποχρεώσεις: ο χωρικός παρείχε φόρους και υπηρεσίες, ο σπαχής παρείχε στρατιωτική προστασία. Συγκρίνετε αυτή τη λογική με τη σχέση σύγχρονου κράτους-πολίτη: ο πολίτης πληρώνει φόρους και το κράτος παρέχει υπηρεσίες. Ποιες ομοιότητες και ποιες θεμελιώδεις διαφορές εντοπίζετε;