Α΄ Λυκείου • Ιστορία

Η αυτοδιοίκηση των μεσαιωνικών πόλεων

Ενότητα 9: Μεσαιωνικά ευρωπαϊκά κράτη

Συμβουλή: Πέρασε το ποντίκι πάνω από τις χρωματισμένες λέξεις για να δεις τι σημαίνουν!

Η αυτοδιοίκηση των μεσαιωνικών πόλεων

Ο John Hirst περιγράφει πώς η ανάπτυξη των μεσαιωνικών πόλεων δημιούργησε μια νέα μορφή πολιτικής οργάνωσης, που αποτέλεσε ευρωπαϊκή πρωτοτυπία.

ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ

Με την ανάπτυξη των πόλεων κατά τον Μεσαίωνα εμφανίστηκε μια διαφορετική μορφή πολιτικής οργάνωσης. Οι πόλεις διοικούνταν από αιρετούς συμβούλους που με τη σειρά τους εξέλεγαν δήμαρχο. Οι μονάρχες του Μεσαίωνα ήταν τόσο ανίσχυροι, που όταν οι πόλεις αναπτύχθηκαν δεν επιχείρησαν να τις εντάξουν απευθείας στη διοίκησή τους· με αντάλλαγμα την υποταγή και την πληρωμή τακτικών και έκτακτων φόρων τούς παραχώρησαν αυτοδιοίκηση. Το δημοτικό συμβούλιο ήταν μια συνάθροιση ισότιμων πολιτών και για την τήρηση των καθηκόντων τους ορκίζονταν ο ένας στον άλλον. Ήταν ένας κόσμος πολύ διαφορετικός από εκείνον των αρχόντων και υποτελών, ο οποίος λειτουργούσε παντού αλλού. Ο δήμαρχος και το συμβούλιο, σώματα αιρετά, που διοικούσαν την πόλη τους εντός των ορίων ενός βασιλείου, είναι ευρωπαϊκή επινόηση. Οι ισχυροί μονάρχες δεν επιτρέπουν σε αντίπαλα κέντρα εξουσίας να αναπτυχθούν· αναθέτουν σε δικούς τους ανθρώπους την ευθύνη των πόλεων.

John Hirst, Σύντομη ιστορία της Ευρώπης, μτφ. Ελ. Λούση, Εκδόσεις Μεταίχμιο, Αθήνα, 2012, σ. 136.

Δραστηριότητες

  1. Κατανοώ: Σύμφωνα με τον Hirst, γιατί οι μεσαιωνικοί μονάρχες παραχώρησαν αυτοδιοίκηση στις πόλεις; Τι αντάλλαγμα ζητούσαν και πώς λειτουργούσε το δημοτικό συμβούλιο;
  2. Αναλύω: Ο Hirst υποστηρίζει ότι ο κόσμος των μεσαιωνικών πόλεων ήταν «πολύ διαφορετικός από εκείνον των αρχόντων και υποτελών». Εξηγήστε σε τι διέφερε η πολιτική οργάνωση μιας αυτοδιοικούμενης πόλης από τη φεουδαρχική ιεραρχία.
  3. Αξιολογώ: Ο Hirst χαρακτηρίζει την αστική αυτοδιοίκηση «ευρωπαϊκή επινόηση» και εξηγεί ότι οι ισχυροί μονάρχες δεν επέτρεπαν ανεξάρτητα κέντρα εξουσίας. Με βάση την πηγή, ποια συγκεκριμένη συνθήκη κατέστησε δυνατή αυτή την εξέλιξη; Κρίνετε αν η αυτοδιοίκηση ήταν αποτέλεσμα πολιτικής βούλησης ή πρακτικής ανάγκης.
  4. Συνδέω: Η ελληνική τοπική αυτοδιοίκηση σήμερα βασίζεται σε εκλεγμένα δημοτικά συμβούλια και δημάρχους, όπως ακριβώς οι μεσαιωνικές πόλεις. Συγκρίνετε τη σχέση κεντρικής εξουσίας – τοπικής αυτοδιοίκησης στον Μεσαίωνα με τη σημερινή σχέση ελληνικού κράτους – δήμων, εντοπίζοντας ομοιότητες και διαφορές.