Θεόδωρος Γραμματάς:
Οι σκηνικές οδηγίες του δραματικού κειμένου και η ανάπτυξη του μουσικού σημείου
Οι σκηνικές οδηγίες δεν εκφωνούνται επί σκηνής από τους ηθοποιούς και δίδουν πληροφορίες και κατευθύνσεις του συγγραφέα για την καλύτερη προετοιμασία του έργου και τοποθετούν τη δράση στο χώρο, στο χρόνο, συνακόλουθα πληροφορούν και δεικνύουν τον τρόπο κατασκευής του σκηνικού, τον τρόπο ένδυσης των ηρώων, το φωτισμό της σκηνής, την παρουσία της μουσικής και των ακουστικών σημείων γενικότερα (θόρυβος, τρένο, πιστολιά, κεραυνός), την αλλαγή σκηνών και πράξεων καθώς επίσης και οδηγίες που απευθύνονται στους ηθοποιούς. Επιπροσθέτως την είσοδο και την έξοδο των δραματικών προσώπων, τις χειρονομίες τους, την έκφρασή τους, τα παραγλωσσικά στοιχεία της ομιλίας τους (κλάμα, γέλιο), το σωματότυπό τους, τη σωματική τους δύναμη κ.ά. […] Επί της ουσίας οι σκηνικές οδηγίες αποτελούν έναν διαμεσολαβητή μεταξύ κειμένου και σκηνής και δηλώνουν την παρουσία του συγγραφέα στη σκηνική απόδοση του έργου. […] Είναι γεγονός ότι στα έργα των Τραγικών, του Αριστοφάνη, του Σαίξπηρ δεν υπάρχουν σκηνικές οδηγίες με την έννοια που γνωρίζουμε σήμερα. Πληροφορούμαστε για τις κινήσεις, τις χειρονομίες, την ελάχιστη απαραίτητη κίνηση των υποκριτών από το διάλογο ή το μονόλογο και τότε μιλάμε για έμμεσες σκηνικές οδηγίες που βρίσκονται μέσα στη γραφή.
Στοιχεία θεατρολογίας Β΄ Λυκείου – μέρος Β΄
Υπουργείο Παιδείας, Πολιτισμού, Αθλητισμού και Νεολαίας Κύπρου
Παιδαγωγικό Ινστιτούτο – Υπηρεσία Ανάπτυξης Προγραμμάτων
Οι θεατρικοί συγγραφείς που έδρασαν κατά τις τελευταίες δεκαετίες του 19ου αιώνα και κατά τον 20ό αιώνα είχαν την τάση να περιλαμβάνουν στο κείμενο του έργου τους λεπτομερείς και εκτενείς σκηνικές οδηγίες.
Οι σκηνικές οδηγίες είναι σημειώσεις του συγγραφέα, οι οποίες περιλαμβάνονται στο θεατρικό κείμενο. Ωστόσο, πρόθεση του συγγραφέα είναι να ληφθούν υπόψη από τον σκηνοθέτη, τους ηθοποιούς και τους υπόλοιπους καλλιτεχνικούς συντελεστές της παράστασης.
Συνήθως γράφονται σε πλάγια (italics) γράμματα και σε παρενθέσεις. Μέσα από τις σκηνικές οδηγίες ο συγγραφέας:
- καθοδηγεί τους ηθοποιούς στη σκηνή, τις εκφράσεις και τον τρόπο συμπεριφοράς και ομιλίας τους.
- την εμφάνιση των προσώπων.
- δίνει οδηγίες για την σκηνική απόδοση του έργου σε ότι αφορά τις συνθήκες σκηνικού χώρου (δωμάτιο, αυλή, πεδίο μάχης κ.λπ.) και σκηνικού χρόνου (πρωί, βράδυ, μετά από δύο χρόνια κ.λπ.).
- περιγράφει τον σκηνικό διάκοσμο.