17 Αυγούστου 1922: Η μάχη του Αλή Βεράν

Η μάχη του Αλή Βεράν ήταν η στρατιωτική σύγκρουση που έλαβε χώρα στο μέτωπο της Μικράς Ασίας κατά την τελευταία φάση της Μικρασιατικής εκστρατείας, με αντιπάλους από τη μια πλευρά τον ελληνικό στρατό υπό την διοίκηση του αρχιστρατήγου Νικόλαο Τρικούπη και από την άλλη κύριο όγκο της συνολικής δύναμης του τουρκικού στρατού υπό την ηγεσία του ίδιου του Μουσταφά Κεμάλ.

Για τη σημασία και τις συνέπειες της μάχης του Αλή Βεράν η Επίτομος Ιστορία της Μικρασιατικής Εκστρατείας 1919-1922, του Γενικού Επιτελείου Στρατού (Αθήναι 1967) γράφει:  «Η μάχη του Αλή Βεράν απετέλεσε το επιστέγασμα της από πενθημέρου αναληφθείσης τουρκικής επιθέσεως προς διάσπασιν των Ελληνικών δυνάμεων. Κατ’ αυτήν επήλθε η οριστικής συντριβή της Ομάδος Τρικούπη, ήτις μετά την μάχην του Αλή Βεράν ουσιαστικώς έπαυσε να υφίσταται. Αποκοπείσα και ριφθείσα εκτός των συγκοινωνιών της, μη συνεπικουρηθείσα υπό της Ομάδας Φράγκου, πεινώσα, άυπνος, συνεχώς μαχόμενη και δις κυκλωθείσα, υπέκυψεν εν τέλει υπό το βάρος των ανωτέρω συνθηκών. Αποτέλεσμα της συντριβής τηςΟμάδος Τρικούπη και της εις μέγαν βαθμόν μειώσεως της μαχητικότητος και της δυνάμεως της Ομάδος Φράγκου υπήρξε να προκύψη η ανάγκη της εκκενώσεως της Μικράς Ασίας υπό του Ελληνικού Στρατού».

 

27 Αυγούστου 1922: Είσοδος του τουρκικού στρατού στη Σμύρνη

Η απαρχή των βιαιοπραγιών σε βάρος του χριστιανικού πληθυσμού. Τη διοίκηση της πόλης ανέλαβε ο Νουρεντίν και συστηματοποιήθηκαν οι σφαγές και οι λεηλασίες στην αρμενική και ελληνική συνοικία. Το μαρτυρικό τέλος του μητροπολίτη Χρυσόστομου της Σμύρνης θεωρείται σαν το επιστέγασμα της φρικαλεότητας των Τούρκων εναντίον των Χριστιανών.

 

31 Αυγούστου 1922, ημέρα Τετάρτη: Ο εμπρησμός της Σμύρνης

Πολλοί ξένοι και Έλληνες αυτόπτες μάρτυρες περιγράφουν σκηνές φρίκης κατά τις ημέρες της πυρκαϊάς και δίνουν στοιχεία για του δράστες του εμπρησμού. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι ο εμπρησμός ήταν προμελετημένος και οργανωμένος. Εντάθηκαν οι διωγμοί των ελληνικών πληθυσμών και σε άλλες περιοχές της Μικράς Ασίας.

 

Σεπτέμβριος 1922: Επανάσταση του στρατού και του στόλου

Η κατάρρευση του μετώπου, δημιούργησε, όπως ήταν φυσικό, έκρυθμη κατάσταση. Στις 11 Σεπτεμβρίου 1922, ξέσπασε Κίνημα του Στρατού και του Ναυτικού στη Χίο και τη Λέσβο και σχηματίστηκε τριμελής «Επαναστατική Επιτροπή» που την αποτελούσαν οι Συνταγματάρχες Νικόλαος Πλαστήρα, ως εκπρόσωπος του στρατού της Χίου, Στυλιανός Γονατάς, ως εκπρόσωπος του στρατού της Λέσβου, και ο Αντιπλοίαρχος Δημήτριος Φωκάς, ως εκπρόσωπος του Ναυτικού.

Στις 14/27 Σεπτεμβρίου ο Κωνσταντίνος γνωστοποίησε με διάγγελμα την παραίτησή του από τον θρόνο. Στον οποίο είχε επιστρέψει μετά τις εκλογές του Νοεμβρίου του 1920, και έφυγε για την Ιταλία. Βασιλιάς ανακηρύχτηκε ο γιος του και Διάδοχος Γεώργιος Β΄.

Η «Επαναστατική Επιτροπή» Πλαστήρα – Γονατά όρισε τον Ελευθέριο Βενιζέλο ως εκπρόσωπο της Ελλάδας έναντι των Συμμάχων και επιδίωξε να ενισχύσει το μέτωπο της Ανατολικής Θράκης. Η ανακωχή στα Μουδανιά (γνωστή και σαν συνθήκη των Μουδανιών) στις 28 Σεπτεμβρίου/11 Οκτωβρίου 1922 σήμαινε την οριστική απώλεια της Ανατολικής Θράκης με την απόσυρση του ελληνικού στρατού και την αναγκαστική προσφυγοποίηση των χριστιανών κατοίκων της, ελληνικής καταγωγής.

 

Οκτώβριος 1922: Η Δίκη των Εξ (έξι)

Στις 12/25 Οκτωβρίου 1922 η επανάσταση ανακοίνωσε τη σύσταση έκτακτου στρατοδικείου που θα δίκαζε τους υπεύθυνους της καταστροφής. Ο Θεόδωρος Πάγκαλος ανέλαβε την προεδρία της Ανακριτικής Επιτροπής. Η απόφαση του στρατοδικείου ανακοινώθηκε από τον πρόεδρό του στρατηγό Οθωναίο τις πρωινές ώρες της 15/28 Νοεμβρίου. Έκρινε ενόχους και καταδίκαζε παμψηφεί σε θάνατο τους Γ. Χατζανέστη, Δ. Γούναρη, Ν. Στράτο, Π. Πρωτοπαπαδάκη, Γ. Μπαλτατζή και Ν. Θεοτόκη, και σε ισόβια δεσμά τους Μ. Γούδα και Ξ. Στρατηγό.

 

24 Ιουλίου 1923: Υπογραφή της Συνθήκης της Λωζάνης

Η Συνθήκη ειρήνης υπογράφηκε μεταξύ της Τουρκίας- ως διαδόχου της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας- και των συμμαχικών κρατών που πολέμησαν εναντίον της στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, ανάμεσά τους και η Ελλάδα. Η Συνθήκη όρισε τα χερσαία σύνορα της Ελλάδας  στην περιοχή του Έβρου, το καθεστώς των νησιών του Βορείου Αιγαίου, επικύρωσε το προγενέστερο πρωτόκολλο περί ανταλλαγής πληθυσμών και τέλος, καθόρισε τα δικαιώματα των θρησκευτικών μειονοτήτων στις δύο χώρες.

 

Το κίνημα της 21ης Οκτωβρίου 1923

Οι πρωτεργάτες του κινήματος (Λεοναρδόπουλος – Γαργαλίδης - Ζήρας) προσκαλούσαν την «Επαναστατική Κυβέρνηση» να διαλυθεί. Η αντίδραση ωστόσο της Επαναστάσεως ήταν αστραπιαία. Στην Αθήνα ο Πλαστήρας και ο Πάγκαλος, που ανέλαβε την αρχηγία του στρατού, έδωσαν τον τόνο της αδιαλλαξίας στις απαιτήσεις των κινηματιών, με συνέπεια το κίνημα να αποτύχει και να ενταθεί η πολιτική ανωμαλία. Στις 18 Δεκεμβρίου 1923 ο Γεώργιος αποχώρησε από την Ελλάδα.

 

11 Ιανουαρίου 1924: Ορκωμοσία της κυβέρνησης του Ελευθέριου Βενιζέλου

Στις προγραμματικές δηλώσεις της κυβερνήσεώς του στις 23 Ιανουαρίου ο Βενιζέλος παραδέχτηκε ότι είχε πάψει να πιστεύει στην αναγκαιότητα του βασιλικού θεσμού, αλλά ότι ο μόνος αρμόδιος για να αποφασίσει το μέλλον του πολιτεύματος ήταν ο ελληνικός λαός «διά δημοψηφίσματος».

 

12 Μαρτίου 1924: Η ανάληψη της πρωθυπουργίας από τον Αλέξανδρο Παπαναστασίου

Μετά τον σχηματισμό της κυβέρνησης, η Βουλή με ψήφισμά της  κήρυξε έκπτωτη την «Δυναστείαν των Γλυξβούργων» και ανακήρυξε την Αβασίλευτη Δημοκρατία.

 

Ιούλιος 1924-Αύγουστος 1926

Έπειτα από σύντομη παραμονή στην πρωθυπουργία, ο Παπαναστασίου παραιτήθηκε τον Ιούλιο του 1924, όταν η κυβέρνησή του καταψηφίστηκε στη Βουλή. Η κυβερνητική αστάθεια, η απειλή επέμβασης του στρατού στην πολιτική ζωή, η κατάλυση, ακόμη, του κοινοβουλευτικού πολιτεύματος και η επιβολή μιας βραχύβιας δικτατορίας από τον στρατηγό Θεόδωρο Πάγκαλο σφραγίζουν κατά την περίοδο αυτή την πολιτική ζωή της χώρα. Οι διάδοχες κυβερνήσεις της περιόδου είναι: Η κυβέρνηση του Θεμιστοκλή Σοφούλη (Ιούλιος - Οκτώβριος 1924), η κυβέρνηση Ανδρέα Μιχαλακόπουλου (Οκτώβριος - Ιούνιος 1925), Πραξικόπημα Θεόδωρου Πάγκαλου και επιβολή της Δικτατορίας (Ιούνιος - Αύγουστος 1926).