Τα δημοτικά τραγούδια παρουσιάζουν ορισμένα ιδιαίτερα
μορφολογικά χαρακτηριστικά. Τα κυριότερα από αυτά είναι τα εξής:
α) Δεν υπάρχει συγκεκριμένος δημιουργός, αλλά παρουσιάζονται
συλλογικές συναισθηματικές καταστάσεις της κοινότητας.
β) Τα περισσότερα δημοτικά τραγούδια, εκτός ελαχίστων
εξαιρέσεων, είναι γραμμένα σε μέτρο ιαμβικό και σε στίχο
δεκαπεντασύλλαβο, που χωρίζεται σε δύο ημιστίχια (το πρώτο είναι
οκτασύλλαβο, το δεύτερο επτασύλλαβο.
γ) Πολύ συχνά το δεύτερο ημιστίχιο αποτελεί επανάληψη και
νοηματική αναδίπλωση του πρώτου.
δ) Υπάρχει η αρχή της ισομετρίας. Κάθε μετρική ενότητα
(ημιστίχιο, στίχος ή δίστιχο) περιέχει ένα ολοκληρωμένο νόημα.
Στους στίχους δηλαδή των δημοτικών τραγουδιών αποκλείονται οι
διασκελισμοί. Δεν θα συναντήσουμε λ.χ. ποτέ στίχους, όπου το
νόημα να πηδάει στην επόμενη μετρική ενότητα.
ε) Ο λόγος είναι λιτός και πυκνός λόγος. Αποφεύγονται δηλαδή οι
μακρηγορίες, τα επίθετα είναι ελάχιστα (συνήθως
«χαρακτηριστικά») και ο λόγος συγκροτείται κυρίως με ουσιαστικά
και ρήματα. Γενικά η γλώσσα των δημοτικών τραγουδιών είναι
ιδιαίτερα δραστική, ζωντανή και παραστατική. Αυτό οφείλεται στο
γεγονός ότι η ποιητική εκφραστική στηρίζεται κυρίως στην
πληθωρική χρήση του ρήματος και του ουσιαστικού.
στ) Σε πολλά δημοτικά τραγούδια συναντάμε το χαρακτηριστικό
γνώρισμα των άστοχων ερωτημάτων. Πρόκειται για μια σειρά από
ερωτήματα που δεν πετυχαίνουν τη σωστή απάντηση. Στη συνέχεια
αναιρούνται ένα-ένα και δίνεται η σωστή απάντηση, γεγονός που
προκαλεί επιβράδυνση και αγωνία.
ζ) Υπάρχει το θέμα του αδυνάτου. Είναι η τεχνική κατά την οποία
ο δημιουργός αναφέρει καταστάσεις υπερβολικές, με σκοπό να
υπερτονίσει ότι συμβαίνει το αντίθετο ή κάτι διαφορετικό.
η) Ιδιαίτερο, επίσης, χαρακτηριστικό των δημοτικών τραγουδιών
είναι ο λεγόμενος παμψυχισμός: όλα δηλαδή τα άψυχα (βουνά,
ποτάμια, δέντρα κτλ.) αποκτούν φωνή και συμπεριφέρονται ως
ανθρώπινες οντότητες.
Πηγές:
Ν. Γρηγοριάδης, Δ. Καρβέλης, Χρ. Μηλιώνης, Κ. Μπαλάσκας, Γ.
Παγανός, Γ. Παπακώστας,
Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας, Α΄ τεύχος, Α΄ Γενικού
Λυκείου, εκδόσεις Υπουργείο Παιδείας Έρευνας και Θρησκευμάτων- ΙΤΥΕ
«Διόφαντος», Αθήνα χ.χ., σ. 18-19
Ιωάννης Παρίσης, Νικήτας Παρίσης,
Λεξικό Λογοτεχνικών όρων, Υπουργείο Παιδείας Έρευνας και
Θρησκευμάτων- ΙΤΥΕ «Διόφαντος», Αθήνα χ.χ., σ. 43-44