Εικόνες

1. Το πνευματικό έργο των Τριών Ιεραρχών

   Οι Τρεις Ιεράρχες (Μέγας Βασίλειος, Γρηγόριος Θεολόγος, Ιωάννης Χρυσόστομος) έζησαν τον 4ο αιώνα. Διακρίθηκαν για τις αρετές και το έργο τους και θεωρούνται μεγάλοι Πατέρες της Εκκλησίας. Αναγνωρίζονται ως αξιόλογοι συγγραφείς, κοινωνικοί αναμορφωτές και οικουμενικοί διδάσκαλοι. Με το έργο τους συνέβαλαν καθοριστικά, όπως και άλλοι Πατέρες της εποχής τους, στη δημιουργική συνάντηση του Χριστιανισμού με τον αρχαίο ελληνικό πολιτισμό, οδηγώντας σε μια νέα πολιτιστική σύνθεση που έφερε τη σφραγίδα της χριστιανικής πίστης. Από τον 11ο αιώνα, λόγω της μεγάλης αναγνώρισης του έργου τους, καθιερώθηκε να εορτάζονται μαζί, ενώ σήμερα τιμώνται ως προστάτες της παιδείας και των γραμμάτων, των μαθητών και των δασκάλων.

2. Ο εκχριστιανισμός των Σλάβων από τον Κύριλλο και τον Μεθόδιο

   Οι άγιοι Κύριλλος και Μεθόδιος ήταν αδελφοί από τη Θεσσαλονίκη και έζησαν τον 9ο αιώνα. Διέθεταν σπουδαία θεολογική, φιλοσοφική και φιλολογική κατάρτιση. Στα χρόνια του αυτοκράτορα Μιχαήλ Γ΄, ο Πατριάρχης Φώτιος τους ανέθεσε την αποστολή να μεταβούν στη Μοραβία* για να διδάξουν τη χριστιανική πίστη στους Σλάβους της περιοχής. Για να εκπληρώσουν αυτό το έργο, ο Κύριλλος δημιούργησε το λεγόμενο γλαγολιτικό αλφάβητο και στη συνέχεια μετέφρασε το Ευαγγέλιο, τη Θεία Λειτουργία και άλλα βιβλία. Ο Κύριλλος και ο Μεθόδιος έθεσαν τις βάσεις για τον εκχριστιανισμό των Σλάβων και συνέβαλαν στην ανάπτυξη του πολιτισμού τους.

3. Η πολιτιστική αναλαμπή του 14ου αιώνα στο Βυζάντιο

   Κατά τον 14ο αιώνα, στην εποχή των Παλαιολόγων, μολονότι η Βυζαντινή Αυτοκρατορία αντιμετώπιζε πολλά προβλήματα, εμφανίστηκε μια αξιόλογη πολιτιστική αναγέννηση. Κατά την περίοδο αυτή διακρίθηκαν πολλοί λόγιοι διάφορων τάσεων, όπως είναι ο Θεόδωρος Μετοχίτης, ο Γεώργιος Παχυμέρης, ο Κωνσταντίνος Αρμενόπουλος, ο Γεώργιος Γεμιστός-Πλήθων κ.ά. Στην ίδια περίοδο άνθισε η λεγόμενη ησυχαστική θεολογία, με κύριο εκπρόσωπο τον άγιο Γρηγόριο τον Παλαμά, Αρχιεπίσκοπο Θεσσαλονίκης, και διακρίθηκαν σπουδαίοι θεολόγοι, όπως είναι ο άγιος Νικόλαος Καβάσιλας. Σε όλο το εύρος της αυτοκρατορίας, δημιουργήθηκαν σπουδαία έργα εκκλησιαστικής ναοδομίας και εικονογραφίας. Στην εποχή αυτή ήκμασε, επίσης, η Μακεδονική Σχολή της βυζαντινής εικονογραφίας, με πρωταγωνιστή τον Μανουήλ Πανσέληνο.

4. Η Κρητική Σχολή εικονογραφίας

   Μετά την άλωση της Κωνσταντινούπολης από τους Τούρκους (1453), η Ορθόδοξη καλλιτεχνική παράδοση άνθισε σε νέα κέντρα. Στη βενετοκρατούμενη Κρήτη, πρωτίστως στην πόλη του Χάνδακα, δημιουργήθηκε μία νέα τάση στην εικονογραφία, η οποία είναι γνωστή ως Κρητική Σχολή και ήκμασε από τον 15ο έως τον 17ο αιώνα. Τα κύρια χαρακτηριστικά της είναι η αφηγηματικότητα, τα έντονα χρώματα, η εκφραστικότητα των μορφών, τα ασκητικά πρότυπα. Οι σπουδαιότεροι εκπρόσωποί της υπήρξαν οι Ανδρέας Παβίας, Άγγελος Ακοτάντος, Θεοφάνης Στρελίτζας, Μιχαήλ Δαμασκηνός, Γεώργιος Κλόντζας, Ανδρέας Ρίτζος, Ηλίας Μόσκος, Εμμανουήλ Τζάνες, Θεόδωρος Πουλάκης κ.ά. Τοιχογραφίες αυτής της τάσης κοσμούν διάφορες Μονές του Αγίου Όρους και των Μετεώρων, ενώ φορητές εικόνες της υπάρχουν σε ολόκληρο τον Ορθόδοξο χώρο.

# Οθόνη Βοήθειας

Σταθμοί προσφοράς της Εκκλησίας στον πολιτισμό: Τρεις σημαντικές περιπτώσεις.

# Καρτέλα Συντελεστών