Ο τρελός της Αθήνας
«Ο Γιάννης ο τρελός, που περιγράφει στο διήγημά του ο Δημ. Καμπούρογλου, υπήρξε αληθινό πρόσωπο που έζησε κατά την πρώτη περίοδο της Τουρκοκρατίας στην Αθήνα. Το 1684 ξεσπά ο Βενετοτουρκικός Πόλεμος που συνδέεται με την αναζήτηση των Αθηναίων για ελευθερία και καταλήγει σε μια από τις μεγαλύτερες συμφορές της πόλης. Στις 9 Απριλίου 1688 οι Βενετοί εγκαταλείπουν την Αθήνα. Οι Αθηναίοι, προδομένοι από τους Βενετούς, αποφασίζουν να εκκενώσουν την πόλη φοβούμενοι την τουρκική εκδίκηση. Ο μόνος που δεν εγκαταλείπει την πόλη και περιπλανιέται στα ερείπιά της, παρέα με το σκύλο του, είναι ο Γιάννης ο Τρελός. Ένα πρόσωπο που ακροβατεί ανάμεσα στην κωμωδία και την τραγικότητα και με τη φαντασία του ζωντανεύει μνήμες από την ξεχασμένη Ελλάδα άλλων εποχών.[…] «Ο Τρελός της Αθήνας», λέει ο Αντώνης Ξένος, «πέρα απ' το ότι είναι ένα υπαρκτό πρόσωπο, όπως μας τον δίνει περιγραφικά ο Καμπούρογλου, έχει και μια άλλη διάσταση.[…] Είναι ένα πρόσωπο που έζησε στη συγκεκριμένη ιστορική στιγμή της ερήμωσης της Αθήνας το 17ο αιώνα, εξ αιτίας της βενετοτουρκικής διένεξης. Βιώνοντας λοιπόν ένα τέτοιο διαμορφωμένο πολιτικοκοινωνικό τοπίο, […] και ζώντας αυτόν τον εφιάλτη, έπρεπε να προστατευτεί, να δημιουργήσει μια διαφορετική, μια διαταραγμένη επαφή με την πραγματικότητα. Διαμορφώνει έτσι μια λογική, μέσα από δικούς του αθέατους δρόμους, της οποίας δεν γνωρίζει το σκοπό. Άθελά του γίνεται όργανο μιας "ιδιαίτερης" σοφίας, ώστε να μπορεί να εκφράζεται ελεύθερα χωρίς αναστολές. Να λέει αυτός όσα εμείς θέλουμε να πούμε, αλλά μας εμποδίζουν οι συμβάσεις και οι όροι που καθορίζουν τους συσχετισμούς».
Αδαμίδου, Σ. «‘Ο τρελός της Αθήνας’. Συζήτηση με τον Αντώνη Ξένο, με αφορμή την κωμωδία του Δ. Καμπούρογλου». Ριζοσπάστης. 17-07-2011. https://www.rizospastis.gr/story.do?id=6346024