Να διαβάσετε το παρακάτω κείμενο για τη ζωγραφική του Φώτη
Κόντογλου.
Μπορείτε, επίσης, να δείτε έργα ζωγραφικής του Κόντογλου
στον ιστότοπο:
Εθνική Πινακοθήκη.
Η ζωγραφική του Φώτη Κόντογλου
Ο Φώτης Κόντογλου, με βιώματα από την προσφυγιά της
Μικράς Ασίας, ενσαρκώνει την επιστροφή στις ρίζες, όχι μόνον με
τη ζωγραφική του, αλλά και με τις ιστορίες στο πεζογραφικό έργο
του, όπου ζωντανεύουν οι θρύλοι της Ανατολής. Ο Φώτης Κόντογλου
γνώριζε καλά την παρισινή πρωτοπορία, αλλά την απέρριψε και
αναζήτησε τη ζωγραφική του έμπνευση στο Βυζάντιο και σε πηγές
από την Ανατολή. Με τη στροφή του αυτή λειτούργησε ως πρωτοπορία
και για πολλούς άλλους καλλιτέχνες, που τον είδαν ως δάσκαλο και
οδηγό και έτσι προσδιόρισαν τη νέα φυσιογνωμία της ελληνικής
ζωγραφικής.
Ανάμεσα στους φίλους του, που κηρύσσουν την
επιστροφή στην παράδοση, ήταν ο αρχιτέκτονας Πικιώνης
(1887-1968), ο οποίος παντρεύει την παράδοση με της τάσεις της
μοντέρνας αρχιτεκτονικής. Το ίδιο γίνεται με έναν άλλο φίλο του,
τον ζωγράφο Σπύρο Παπαλουκά (1892-1957). Και οι δύο είχαν κάνει
σπουδές στο Παρίσι, αλλά η στάση τους στην παράδοση διαφέρει,
καθώς ο καθένας έχει το δικό του στυλ/ύφος ζωγραφικής, ο
Παπαλουκάς με τα υποβλητικά του τοπία από το Άγιον Όρος, ενώ ο
Κόντογλου με τις βυζαντινές μορφές του, οι οποίες είναι κοντά
στην Κρητική Σχολή ζωγραφικής, απ’ όπου έχει τις ρίζες του και ο
Θεοτοκόπουλος.
Και οι δύο, Κόντογλου και Παπαλουκάς, στρέφονται στο
αισθητικό πρόβλημα της Γενιάς του 1930, στο οποίο εντάσσονται οι
δύο νομπελίστες ποιητές μας και πολλοί άλλοι (Σεφέρης, Ελύτης,
Εγγονόπουλος, Εμπειρίκος, Θεοτοκάς κ.ά.). Με την αρμονική
σύζευξη της σύγχρονης αισθητικής και στοιχείων ελληνικότητας του
τόπου τους, τα έργα τους αποπνέουν μια άλλη δυναμική ανανέωσης.
Μάλιστα, μπόρεσαν οι καλλιτέχνες και ποιητές αυτής της αντίληψης
να δουν με καθαρότερο μάτι και να εκτιμήσουν τους λαϊκούς
ζωγράφους, π.χ. τον Θεόφιλο και τον ζωγράφο τού Μακρυγιάννη
Παναγιώτη. Σε αυτήν την αισθητή ανανέωση κινούνται και οι:
Τσαρούχης, Παρθένης, Κόντογλου, Σπαθάρης Ευγένιος,
Χατζηκυριάκος-Γκίκας κ.ά.
Όσον αφορά το πλούσιο έργο του Κόντογλου στον
Μυστρά και αλλού, δυστυχώς δεν διασώζονται πολλά έργα του
σήμερα. Διασώζεται όμως ένα πολύ σημαντικό έργο του σε κοσμική
ζωγραφική (τοιχογραφία σε ζώνες), δηλαδή οι τοιχογραφίες στο
Δημαρχιακό Μέγαρο των Αθηνών. Τα θέματά του στις τοιχογραφίες
αυτές αντλούνται κυρίως από την ιστορία της Αθήνας. Δηλαδή,
ζωγράφισε στην πάνω ζώνη ολόσωμους τους κυριότερους ήρωες του
Ελληνισμού από τους μυθικούς χρόνους μέχρι την Επανάσταση του
1821. Οι μορφές των αρχαίων ηρώων και ημιθέων βρίσκονται δίπλα
σε εκείνες των Αγίων, όπως ο Ιωάννης ο Χρυσόστομος ή ο ποιητής
Σολωμός. Στη χαμηλότερη ζώνη απεικονίζονται σκηνές μαχών από
διάφορες περιόδους της Ελληνικής Ιστορίας. Σώθηκαν, επίσης, και
κάποιοι πίνακες με αρχαία θέματα, όπως ο Λαοκόων στη Δημοτική
Πινακοθήκη Αθηνών.
Κυρίαρχη στην δουλειά του ζωγράφου αυτού ήταν η
Βυζαντινή Παράδοση, με τις στενές φόρμες, τη μικρή σχετικά
κλίμακα, το χαρακτηριστικό αυστηρό περίγραμμα, αλλά κυρίως
εκείνα τα συγκρατημένα καστανά και μουντά μπλέ χρώματα, σε μια
θαυμαστή αρμονία. Τη χρωματική παλέτα του δημιουργού συμπληρώνει
η μετρημένη και ισόρροπη σύνθεση. Οι μυθικοί ήρωες, με την
άριστη ανατομία και τα ροδαλά μάγουλα, παραπέμπουν σε πρότυπα
της τέχνης της Πομπηίας, ενώ στις προσωποποιήσεις των πόλεων
κυριαρχεί η επιπεδική σύνθεση των σεμνών γυναικών. Ο
Μικρασιατικής καταγωγής Κόντογλου αντιμετώπιζε την παράδοση ως
φυσική συνέχεια της ζωής.
Αξίζει να τονιστεί ότι στο Εργαστήρι του φοίτησαν:
Ο Γιάννης Τσαρούχης και ο Νίκος Εγγονόπουλος, που αργότερα
χάραξαν την δική τους λαμπρή πορεία στην Τέχνη. Χαρακτηριστικά
έργα του αποτελούν οι εικόνες του Τέμπλου του Αγ. Νικολάου
Πατησίων, η εικόνα των Τριών Ιεραρχών στην Καπνικαρέα κ.ά.
Ενδιαφέρον δείγμα αποτελούν οι τοιχογραφημένες εικόνες του
κτιστού τέμπλου του Αγ. Χαραλάμπους του Πολυγώνου.
Είναι φανερό ότι ο Κόντογλου ενδιαφέρθηκε για τη
συνέχιση της παράδοσης, την αυθεντικότητα της ελληνικής
έκφρασης, ενώ καθοριστική κρίνεται η συμβολή του στη διαμόρφωση
της νεότερης εκκλησιαστικής ζωγραφικής.
Σύνθεση από πηγές: ΕΚΠΑ: Νίκος Ζίας - Ὁ Φώτης Κόντογλου καὶ ἡ Νεοελληνικὴ Ζωγραφικὴ.