Αφού διαβάσετε το παρακάτω απόσπασμα από την Πολιτεία του
Πλάτωνα, να το σχολιάσετε στην τάξη, παράλληλα με το ποίημα «Τα
παράθυρα» του Κ. Π. Καβάφη.
Μπορείτε, επίσης, να αναζητήσετε στο διαδίκτυο και το βίντεο: «Η αλληγορία του σπηλαίου. Πλάτων, Πολιτεία».
Πλάτωνος Πολιτεία, Ζ [Η εικόνα του σπηλαίου και των δεσμωτών]
Ύστερ’ από αυτά, είπα, δοκίμασε να απεικονίσεις την
ανθρώπινη φύση μας ως προς την παιδεία και την απαιδευσία της
πλάθοντας με το νου σου μια κατάσταση όπως η ακόλουθη. Φαντάσου
δηλαδή ανθρώπους σ’ ένα οίκημα υπόγειο, κάτι σαν σπηλιά, που το
άνοιγμά της, ελεύθερο στο φως σε μεγάλη απόσταση, θα απλώνεται
σε όλο το πλάτος της σπηλιάς, και τους ανθρώπους αυτούς να
βρίσκονται μέσα εκεί από παιδιά αλυσοδεμένοι από τα σκέλια και
τον αυχένα ώστε να μένουν ακινητοποιημένοι και να κοιτάζουν μόνο
προς τα εμπρός χωρίς να μπορούν, έτσι αλυσοδεμένοι καθώς θα
είναι, να στρέφουν γύρω το κεφάλι τους· κι ένα φως να τους
έρχεται από ψηλά κι από μακριά, από μια φωτιά που θα καίει πίσω
τους, κι ανάμεσα στη φωτιά και στους δεσμώτες, στην επιφάνεια
του εδάφους, να περνάει ένας δρόμος· κι εκεί δίπλα φαντάσου ένα
τειχάκι χτισμένο παράλληλα στο δρόμο σαν εκείνα τα χαμηλά
παραπετάσματα που στήνουν οι ταχυδακτυλουργοί μπροστά στους
θεατές για να δείχνουν από ’κει τα τεχνάσματά τους.
Το φαντάζομαι, είπε.
Φαντάσου ακόμη ότι κατά μήκος σ’ αυτό το τειχάκι
κάποιοι άνθρωποι μεταφέρουν κάθε λογής κατασκευάσματα που
εξέχουν από το τειχάκι, αγάλματα και άλλα ομοιώματα ζώων, από
πέτρα, από ξύλο ή από οτιδήποτε άλλο, κι ότι, όπως είναι φυσικό,
άλλοι από τους ανθρώπους που κουβαλάνε αυτά τα πράγματα μιλούν
ενώ άλλοι είναι σιωπηλοί.
Αλλόκοτη, είπε, η εικόνα που περιγράφεις, και οι
δεσμώτες αλλόκοτοι κι αυτοί.
Όμοιοι με εμάς, έκανα εγώ· γιατί πρώτα–πρώτα μήπως
φαντάζεσαι ότι οι δεσμώτες αυτοί εκτός από τον εαυτό τους και
τους διπλανούς τους βλέπουν ποτέ τους τίποτε άλλο πέρα από τις
σκιές που ρίχνει το φως αντικρύ τους στον τοίχο της σπηλιάς;
Πηγή: Πλάτωνος Πολιτεία, 514α-515α, μτφρ. Ν. Μ. Σκουτερόπουλος, εισαγωγικό σημείωμα, μετάφραση, ερμηνευτικά σημειώματα, εκδ. Πόλις, Αθήνα 2002.